tel. 61 81 87 550
Piękno jest w Tobie

Toksyna botulinowa ( botoks )

Toksyna botulinowa – mechanizm działania

Mechanizm działania toksyny botulinowej polega na zahamowaniu wydzielania neurotransmitera zakończeń nerwowych, czyli acetylocholiny w obrębie połączeń nerwowo-mięśniowych, czego rezultatem jest rozkurcz i rozluźnienie mięśnia, a więc jego relaksacja. Toksyna botulinowa hamuje również wydzielanie gruczołów potowych, zmniejsza bóle, a szczególnie ma wpływ na zespoły bólowe połączone z napięciem mięśni np. napięciowe i migrenowe bóle głowy.

Rodzina neurotoksyn botuliny, która popularnie zwana jest jadem kiełbasianym i jest najsilniejszą naturalną toksyną, zawiera siedem jej typów. Wszystkie wchodzą w reakcje z acetylocholiną zakończeń nerwowych, a różnią się między sobą wielkością cząsteczki, biosyntezą i mechanizmem reakcji komórkowej. Toksyna typu A jest z nich najsilniejsza i to ona znalazła tak szerokie zastosowanie w klinice. Występuje pod dwoma nazwami: Dysport (Ipsen Ltd) i Botox Cosmetic (Allergan).

Botox

Wskazania i przeciwwskazania

Po raz pierwszy toksyna botulinowa, produkowana przez bakterie Clostridium Botulinum została wykorzystana przez Scott’a  w 1973 roku Scott w celu wykonania blokady neuro-mięśniowej. Początkowo znalazła ona zastosowanie w leczeniu szyjnych dystonii, spazmów mięśniowych, porażeń nerwów twarzy, a szczególnie nerwu VII, tików nerwowych, zeza i kurczu powiek, a także nietrzymania moczu.

Dopiero od kilku lat używana jest w chirurgii estetycznej i służy w terapii zmarszczek mimicznych twarzy (tzn. zmarszczek dynamicznych uzależnionych od działających mięśni), szczególnie 1/3 górnej części, czyli czoła, okolic brwi i tzw. kurzych łapek. Rzadziej natomiast podaje się ją w okolice ust, brody, szyi oraz fałdów nosowo-wargowych. Wprowadzenie toksyny w chirurgii estetycznej spowodowało rozwój nowej ery procedur niechirurgicznych.

W ostatnich latach rozszerzono wskazania do podawania toksyny, a mianowicie stosuje się ją także w leczeniu:

  • nadpotliwości dłoni, stóp i pach,
  • migrenowych, napięciowych i chronicznych bólów głowy,
  • spazmowych bólów mięśniowych głównie szyi, karku (tzw. kręcz szyi) i pleców,
  • blizn pooperacyjnym i napięcia mięśni piersiowych np. po wprowadzeniu protez powiększających biust.

Przeciwwskazaniami do stosowania toksyny botulinowej są: ciąża, karmienie piersią i nużliwość mięśni.

Leczenie nadpotliwości stóp, dłoni i pach

Spocone dłonie czy pachy to relatywnie częsty problem powodujący dyskomfort pacjentów i ich otoczenia. Toksyna botulinowa podana w te okolice miejscowo wpływa na gruczoły potowe zahamowując wydzielanie przez nie potu. By zmniejszyć dolegliwości podawania zastrzyków w tak bolesne okolice ciała można zastosować miejscowe znieczulenie w postaci maści (np. EMLA), odcinkowe znieczulenie dożylne, blokady nerwowe lub okłady z lodu.

Migrenowe bóle głowy

Bóle głowy dzielimy na migrenowe i niemigrenowe (np. napięciowe i ściskające). Migrena dotyczy głównie kobiet w wieku pomiędzy 25 a 55 rokiem życia i często występuje rodzinnie. Jest to ból dominujący, zazwyczaj jednostronny, częściej występuje w dzień jako atak i trwa z reguły od 4 do 72 godzin. U dzieci zwykle krótko, a u dorosłych dłużej. Bólom migrenowym towarzyszą objawy neurologiczne w postaci nudności, wymioty, światłowstrętu, łzawienia i zaczerwienienia oczu oraz kataru nosa.

Leczenie

Podstawowym warunkiem podawania toksyny botulinowej jest zasada utrzymania maksymalnej dawki toksyny podczas jednego zabiegu, zachowanie odstępów pomiędzy sesjami podań oraz odpowiednia ograniczona liczba zabiegów w roku. Czasem tylko w leczeniu tego samego obszaru można powtórzyć wstrzyknięcie po miesiącu, lecz w dużo mniejszej dawce np. w korekcji asymetrii. Określono bowiem jednorazową dawkę podania toksyny (60 do 100j. podczas jednego zabiegu), nie więcej niż 2-3 razy w roku w odstępach 4-6 miesięcy. Toksyna po wstrzyknięciu rozlewa się w promieniu 1 – 3 cm od miejsca wkłucia. Poczatek działania toksyny widoczny jest po 72 godzinach od wstrzyknięcia preparatu. Pełen efekt uzyskuje się po 2 tygodniach, a utrzymuje się on od 5 do 6 miesięcy, stąd konieczność powtarzania terapii.

Pomimo dużego bezpieczeństwa stosowania toksyny botulinowej mogą zdarzyć się przejściowe objawy uboczne w postaci nieznacznego bólu podczas iniekcji, zaczerwienienia lub małych krwiaków w miejscu wstrzyknięcia, czy nieznacznego przejściowego obrzęku tych okolic i bólu głowy kilka dni po ostrzyknięciu.

Powikłania

Obecnie powikłania po podaniu toksyny botulinowej zdarzają się niezwykle rzadko. Praktycznie można podzielić je na miejscowe (opadanie powieki górnej – ptosis, zaczerwienie, niepełny efekt, asymetria, ból i obrzęk miejsc wkłuć), immunologiczne i ogólne.

Do najczęstszych należą powikłania miejscowe, a według literatury najczęściej wśród nich zdarza się opadanie powiek górnych, bo aż w 5,4% przypadków zastosowania botuliny w okolicach pomiędzy brwiami (tzw. glabella). Opadanie powiek górnych może pojawić się, gdy nieprawidłowo zostanie podany lek tzn. zbyt nisko lub zbyt duża dawka, bądź gdy ostrzyknięcie zmarszczek czoła połączy się z innym zabiegiem np. korekcją powiek górnych lub przeszczepem włosów, które to zabiegi związane są ze znacznym obrzękiem czoła. Zaczerwienienie skóry jako drugie pod względem częstości występowania powikłanie zależy głównie od pewnego rodzaju wrażliwosci osobniczej pacjenta, używanych przez niego leków czy zwiększonego unaczynienia skóry w miejscach podań.

Natomiast nieznaczne opuchnięcie czoła, bolesność, uczucie napięcia lub ściągania oraz punktowe zaczerwienienie to naturalna reakcja na iniekcję toksyny, a objawy te ustępują najdalej po trzech dniach od zabiegu.

Powikłania immunologiczne i ogólne jak: mdłości, wymioty, gorączka, wysypka oraz reakcje nadwrażliwości występują niezwykle rzadko. Toksyna botulinowa zastosowana  zbyt często lub w większych dawkach, niż podano w zaleceniach, może spowodować wytworzenie przeciwciał przeciw białkom neurotoksyny, co zmniejsza efekt jej działania.

Ostrzyknięcia toksyną botulinową z powodu małej inwazyjności i znacznego bezpieczeństwa jej stosowania, są obecnie najpopularniejszymi zabiegami niechirurgicznymi w korekcji zmarszczek twarzy.