tel. 61 81 87 550
Piękno jest w Tobie

Artroskopia

Artroskopia – nowoczesny sposób diagnostyki i leczenia chorób stawów.

Artroskopia to badanie jamy stawowej za pomocą specjalnego rodzaju endoskopu wprowadzonego do stawu poprzez tkanki miękkie otaczające staw.

Przez wiele lat chirurgia dokonywała powolnego, lecz stałego postępu. Doskonalono technikę operowania, poprawiano narzędzia. Czasami jakiś wynalazek lub odkrycie pozornie nie mające wiele wspólnego z medycyną pozwalało na duże, skokowe przyspieszenie.

W czasach starożytnych każda z cywilizacji wykształciła własne metody leczenia. Wynikało to najczęściej z połączenia wierzeń i czarów z wielopokoleniowymi doświadczeniami oraz zastosowania różnych substancji pochodzenia roślinnego, zwierzęcego lub mineralnego.

W ostatnich latach odnotowuje się w chirurgii burzliwy rozkwit metod małoinwazyjnych, wykorzystujących najnowsze osiągnięcia w dziedzinie optyki i transmisji obrazu. Jedną z takich technik jest artroskopia.

Początki badania stawów przy użyciu wzierników sięgają lat 20. XX wieku. Pierwsze badania przeprowadzono prawie jednocześnie w Japonii, USA i Szwajcarii.

Pomysł wziernikowania stawów powstał dzięki obserwacji znacznie wcześniej stosowanej przez urologów techniki cystoskopii. Przez wiele lat doskonalono sprzęt optyczny oraz narzędzia chirurgiczne używane podczas artroskopii. Przełomem było zastosowanie układu soczewkowego Hopkinsa, dającego większy kąt widzenia oraz jaśniejszy obraz przy mniejszej średnicy urządzenia, oraz użycie “zimnego” źródła światła. Połączenie układu optycznego z kamerą telewizyjną znacznie poprawiło precyzję i komfort wykonywania zabiegu. W ciągu ostatnich 50 lat artroskopia zapewniła sobie trwałe miejsce w diagnozowaniu i leczeniu schorzeń stawów.

Najpowszechniej diagnozowany i leczony za pomocą artroskopii jest staw kolanowy. W kolejności staw ramienno-łopatkowy, skokowy, łokciowy, nadgarstkowy.

Ideą, która przyświecała twórcom tej techniki operacyjnej, było umożliwienie wykonania jak największej liczby operacji wewnątrzstawowych z jak najmniejszą szkodą dla tkanek otaczających staw. Ważny jest jednak także aspekt kosmetyczny – dla przeprowadzenia takiej operacji trzeba wykonać zaledwie 2-3 niewielkie rany na skórze długości 3-5 mm. Po usunięciu artroskopu i narzędzi operacyjnych tylko te rany wymagają zszycia. Ograniczenia, jakie mogą po takiej operacji być zalecane przez lekarza ortopedę, wynikają z rodzaju schorzenia rozpoznanego podczas badania lub z zakresu uszkodzenia struktur wewnątrzstawowych, a nie z powodu wykonania samej artroskopii. Stąd bardzo szybko pacjent wraca do pełnej sprawności.

W czasach, gdy technika ta była nieznana, po tzw. klasycznej artrotomii (otwarciu stawu) w celu usunięcia np. uszkodzonej łąkotki chory przez okres 2-3 tygodni chodził za pomocą kul łokciowych tylko po to, by wygojeniu uległa sama rana pooperacyjna. Nadto, po takiej “klasycznej” operacji pozostawała widoczna blizna w okolicy przedniej kolana.

Artroskop jest urządzeniem optycznym o wysoce zaawansowanej technice. W jego skład wchodzi urządzenie optyczne pozwalające obserwować wnętrze stawu i śledzić wewnątrzstawowe poczynania chirurga. Miniaturyzacja kamer telewizyjnych pozwoliła na ich połączenie z optyką artroskopu, co umożliwia śledzenie przebiegu operacji na kolorowym monitorze telewizyjnym. Istnieje również możliwość zapisu przebiegu operacji na DVD lub taśmie video. Wnętrze stawu musi być oświetlone, służy do tego źródło tzw. światła zimnego, połączone z pozostałą częścią artroskopu elastycznym światłowodem. Jama stawu wymaga rozszerzenia i wypełnienia. Dokonuje się tego najczęściej za pomocą jałowego roztworu soli fizjologicznej.

Bardzo szybko nastąpiło przejście od artroskopii diagnostycznych do artroskopii operacyjnych. Obecnie powstaje wiele nowych technik artroskopowych, a wraz z nimi wiele nowych, coraz doskonalszych narzędzi chirurgicznych. Rozszerzają się gwałtownie możliwości mikroinwazyjnego “naprawiania” stawów.

Dr n. med. Piotr Kolasiński podczas wykonywania zabiegu artroskopii

Dr n. med. Piotr Kolasiński podczas wykonywania zabiegu artroskopii

Artroskopowy obraz łąkotki bocznej

Artroskopowy obraz łąkotki bocznej

Staw kolanowy jest najczęściej poddawany operacjom artroskopowym. Rozwój motoryzacji, uprawianie sportów i wszechobecny pośpiech zwiększył znacznie ilość urazów tego stawu. Po operacji artroskokowej kolana można chodzić już w pierwszej dobie pooperacyjnej. Ograniczenia dotyczące obciążania lub zginania kolana, jakie czasami muszą być zastosowane, wiążą się z rodzajem rozpoznanej choroby lub stopniem uszkodzenia elementów wewnątrzstawowych, a nie z przebytą operacją. Jest wiele metod stosowanych w diagnozowaniu chorób i urazów kolana, począwszy od wywiadu dotyczącego mechanizmu urazu, poprzez badanie przedmiotowe, zdjęcia rentgenowskie, badania ultrasonograficzne, badania laboratoryjne, a skończywszy na wysokospecjalistycznych badaniach, takich jak tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny. Artroskopia jest badaniem inwazyjnym, tj. wymagającym naruszenia powłok ciała. Pozwala jednak na najdokładniejsze i najpewniejsze zbadanie zawartości kolana, postawienie rozpoznania, a co najważniejsze na skuteczne leczenie. W trakcie jednego zabiegu rozpoznajemy i usuwamy przyczynę dolegliwości.

Dla przykładu, często występujący uraz skrętny kolana może spowodować uszkodzenie i przemieszczenie łąkotki przyśrodkowej, rzadziej bocznej. Przemieszczona łąkotka blokuje ruch w kolanie, uniemożliwiając pełny wyprost. Próby odblokowania zabiegiem manualnym kończą się często niepowodzeniem, a jeśli nawet uda się odprowadzić część uszkodzonej łąkotki w swoje miejsce i funkcja kolana wraca do normy, to łąkotka pozostaje nadal uszkodzona i jest tylko kwestią czasu, kiedy ponownie zablokuje kolano. Najczęściej zdarza się to w najmniej odpowiednim momencie. Wykonanie artroskopii kolana pozwala na postawienie prawidłowego rozpoznania i jednoczasowe skuteczne leczenie. Niewielkie 3-5-milimetrowe rany pooperacyjne goją się w ciągu kilku dni. Możliwość chodzenia i obciążania operowanej kończyny od pierwszych godzin po zabiegu pozwala na szybki powrót do sprawności.

Staw ramienno-łopatkowy ma bardzo duży, wielokierunkowy zakres ruchu. Uszkodzenie części miękkich stawu, w tym obrąbka, wiąże się z utratą stabilności stawu w postaci zwichnięcia. Czasami nawet pomimo prawidłowego nastawienia zwichnięcia i unieruchomienia dochodzi do powstania zwichnięcia nawykowego lub nawracającego. Artroskopia stawu ramiennego pozwala na rozpoznanie przyczyny niestabilności i jednoczesne leczenie. Przypomnieć tu można, że ślady po operacji artroskopowej są w tym miejscu znacznie mniejsze od blizny po operacji “klasycznej”. Operacja artroskopowa pozwala też na zastosowanie krótszego czasowo i bezgipsowego unieruchomienia kończyny. Staw ramienny ma jeszcze inną specyfikę. Niektóre choroby prowadzą do znacznego ograniczenia zakresu ruchu. Powoduje to wystąpienie dolegliwości bólowych i wiąże się z niemożnością wykonania niektórych codziennych czynności. Tu też artroskopowa metoda operowania pozwala w znacznej mierze na powrót funkcji i ustąpienie bólu.

Nie ma zatem odwrotu od tej metody operowania stawów. Jej zalety doceniają zarówno lekarze, jak i sami pacjenci.

dr n. med. Piotr Kolasiński
Autor jest specjalistą ortopedii i traumatologii narządu ruchu. Od wielu lat wykonuje zabiegi artroskopowe w Klinice Kolasiński.