Zespół cieśni nadgarstka – określany często jako zespół kanału nadgarstka – jest najczęstszą neuropatią uciskową. Dochodzi w niej do mechanicznego ucisku nerwu pośrodkowego w kanale nadgarstka.

Kanał nadgarstka jest to przestrzeń ograniczona od strony dłoniowej przez więzadło poprzeczne nadgarstka, od strony grzbietowej i bocznych przez kości nadgarstka. Wewnątrz tej przestrzeni znajduje się 9 ścięgien zginaczy palców otoczonych pochewkami maziowymi oraz nerw pośrodkowy. Zwiększenie objętości struktur wewnątrz kanału nadgarstka powoduje wzrost ciśnienia, a tym samym ucisk na ścięgna i nerw. Ponieważ nerw jest bardzo wrażliwy na ucisk, dochodzi do zaburzeń jego funkcji. Zaburzenia te objawiają się drętwieniem palców od kciuka do palca serdecznego. Charakterystyczne jest pojawianie się drętwień w nocy i nad ranem. Zmusza to chorego do wstania z łóżka i „strzepywania rąk”. Dolegliwości początkowo występują po przepracowaniu, póżniej utrzymują się stale. W końcowym stadium pojawiają się zaburzenia ruchowe objawiaj ące się wypadaniem przedmiotów z ręki, trudnościami w wykonywaniu czynności precyzyjnych (ryc. 1). Początkowo zaburzenia funkcji nerwu są odwracalne, jednak w długo trwających neuropatiach dochodzi do nieodwracalnego uszkodzenia nerwu.

Zespół cieśni nadgarstka występuje u około 1% ludzi. Większość stanowią kobiety. Około 10% ludzi podaje, że w ciągu życia miało objawy charakterystyczne dla tej neuropatii uciskowej, ale ustąpiły one samoistnie, bez leczenia.

Przyczyny powstawania neuropatii uciskowej nerwu pośrodkowego możemy podzielić na trzy grupy: anatomiczne, fizjologiczne i nabyte (habitualne). Przyczyny anatomiczne to anomalie rozwojowe, jak np. dodatkowe ścięgna czy mięśnie. Fizjologiczne – to stany zapalne, takie jak: zapalenie pochewek ścięgien (tenosynovitis), reumatoidalne zapalenie stawów, dna moczanowa, neuropatia cukrzycowa i alkoholowa, zaburzenia równowagi płynowej – ciąża, doustne leki antykoncepcyjne, otyłość, przewlekłe hemodializy. Przyczyny nabyte (habitualne) to: prace ręczne – powtarzające się czynności ze zginaniem nadgarstka i palców, czynności wymagające silnego uchwytu, pisanie na maszynie i klawiaturze, gra na niektórych instrumentach muzycznych, podpieranie się na rękach przy nadgarstku ustawionym w zgięciu grzbietowym (chodzenie o kulach, długotrwała jazda na rowerze, szczególnie górskim, gimnastyka sportowa). Zespół kanału nadgarstka może wystąpić po wadliwie wygojonym łamaniu kości promieniowej w miejscu typowym.

Widoczny zanik mięśni kłębu kciuka

Zaznaczona linia cięcia do odbarczenia nerwu pośrodkowego

Neuropatię nerwu pośrodkowego rozpoznajemy na podstawie charakterystycznego wywiadu i przeprowadzonego badania klinicznego oraz badań dodatkowych. Badamy czucie delikatne i czynności wegetatywne. Wykonujemy test mięśniowy oraz testy prowokacyjne. W niektórych przypadkach wskazane jest wykonanie zdjęć rentgenowskich czy badań elektrofizjologicznych. W wyjątkowych przypadkach wykonywana jest tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny. Testy prowokacyjne to objaw Tinela i objaw Phalena. Objaw Tinela polega na delikatnym uderzaniu w okolicę troczka zginaczy. Test jest dodatni, jeśli chory czuje parestezje w zakresie nerwu pośrodkowego. Objaw Phalena wywołujemy przez maksymalne zgięcie dłoniowe rąk w nadgarstkach. Test jest dodatni, jeśli w czasie krótszym niż 1 minuta pojawiają się parestezje w zakresie nerwu pośrodkowego. Badania elektrofizjologiczne to przede wszystkim badanie szybkości przewodzenia. Jest to badanie pomocnicze, jednak dobrze przeprowadzone daje miarę stopnia ucisku na nerw pośrodkowy.

Wyniki badania nie zawsze są zbieżne z obrazem klinicznym. Ważne jest natomiast, aby wykonanie badania elektrofizjologicznego odbyło się w takim czasie lub w takich okolicznościach, w jakich występują dolegliwości (objawy), czyli rano lub po wykonaniu wywołującej dolegliwości pracy.

W różnicowaniu należy uwzględnić przede wszystkim zmiany w obrębie kręgosłupa szyjnego, neuropatie uciskowe na innym poziomie (np. zespół wylotu klatki piersiowej) oraz poli- i mononeuropatie innego pochodzenia.

Leczenie nieoperacyjne polega na unieruchomieniu nadgarstka w łusce gipsowej na okres 2-3 tygodni. Łuska może być zakładana tylko na noc lub w nocy i okresowo w ciągu dnia. W przypadku konieczności odłożenia operacji można jednorazowo podać lek steroidowy miejscowo, do kanału nadgarstka.

Przecinanie troczka zginaczy

Leczenie operacyjne jest zasadniczym sposobem leczenia zespołu kanału nadgarstka. Operacja wykonywana jest w znieczuleniu regionalnym, tzn. że znieczulona jest tylko operowana kończyna. Wykonuje się cięcie długości około 3 cm po stronie dłoniowej na wysokości kanału nadgarstka (ryc. 2). Następnie dochodzi się do troczka zginaczy. Troczek zostaje przecięty i nerw pośrodkowy zostaje odbarczony (ryc. 3). Kolejnym etapem jest rewizja nerwu pośrodkowego i w razie potrzeby wykonanie jego neurolizy, czyli uwolnienia. Szczególnie w przypadkach zastarzałych nerw pośrodkowy może być znacznie zwężony (ryc. 4). W niektórych przypadkach można wykonać rekonstrukcję troczka. Dotyczy to głównie osób ciężko pracujących. Po zszyciu skóry ręka jest unieruchamiana w łusce gipsowej na 10-14 dni. Po tym czasie usuwane są szwy. Operacja może być również wykonana techniką endoskopową. Zaletą tej techniki jest mniejsza blizna, jednak nie zapewnia ona takiej dokładności, jak technika otwarta.

Widoczne znaczne przewężenie nerwu pośrodkowego

Wyniki leczenia operacyjnego kanału nadgarstka są z reguły dobre i powodują ustąpienie dolegliwości. Problemy mogą występować jedynie wtedy, gdy czas od wystąpienia objawów do operacji jest zbyt długi.

dr hab. med. Leszek Romanowski

W Klinice Kolasiński od lat wykonywane są zabiegi z tego zakresu.

Staw biodrowy – Choroba zwyrodnieniowa stawu biodrowego (Coxarthrosis, Arthrosis deformans coxae) to choroba polegająca na przedwczesnym zużyciu i zwyrodnieniu tkanek tworzących staw biodrowy.

Radiologiczny obraz zmian zwyrodnieniowych stawu biodrowego

Objawy wskazujące na potrzebę badania stawu biodrowego w kierunku zmian zwyrodnieniowych:

• utrzymujący się i niepoddający się leczeniu ból stawu biodrowego,
• utrzymujący się ból stawu kolanowego
• dolegliwości bólowe stawu biodrowego nasilające się podczas marszu lub wysiłku fizycznego,
• ograniczenie zakresu ruchu stawu biodrowego, zwłaszcza ruchów rotacyjnych,
• utykanie,
• przymusowe ustawienie kończyny w stawie biodrowym tzw. przykurcz,
• skrócenie kończyny,
• osłabienie i niepewność kończyny,
• ból stawu biodrowego nasilający się po wysiłku, ustępujący po odpoczynku lub po zastosowaniu leków przeciwzapalnych,
• trudności z wykonywaniem codziennych czynności takich jak zakładanie skarpet czy pończoch, powstanie z niskiego fotela,
• uczucie „przeskakiwania” w stawie biodrowym.

Przyczyny zmian zwyrodnieniowych stawu biodrowego

Pierwotne

Tego typu zmiany zwyrodnieniowe określamy jako idopatyczne. Pomimo zebrania wszechstronnego wywiadu oraz wykonania badania klinicznego, zdjęć rentgenowskich, tomografii komputerowej, badań laboratoryjnych i innych nie udaje się ustalić przyczyny powstania zmian zwyrodnieniowych.

Wtórne

I Wrodzone

• rozwojowa dysplazja stawu biodrowego i inne wady wrodzone

II Zaburzenia okresu rozwojowego, wzrastania

• jałowa martwica głowy kości udowej,
• złuszczenie głowy kości udowej,
• oddzielająca martwica kostno-chrzęstna,
• przebyte ropne zapalnie stawu biodrowego lub kości udowej,

III Przyczyny urazowe

• zwichnięcie stawu biodrowego, zwichnięcie ze złamaniami,
• złamania miednicy lub końca bliższego kości udowej,
• złamania odległych kości wpływające na funkcjonowanie stawu biodrowego,
• urazowe złuszczenie głowy kości udowej,

IV Inne choroby i zaburzenia metaboliczne

• nadwaga,
• przebyte infekcje stawu biodrowego,
• nowotwory,
• choroba reumatyczna,
• cukrzyca, łuszczyca, osteoporoza,
• martwica jałowa,
• alkoholizm,
• przebyta gruźlica stawu biodrowego,

Badanie przedmiotowe stawu biodrowego

Badanie stawu biodrowego poprzedzone jest zebraniem dokładnego wywiadu odnośnie charakteru dolegliwości, czasu i okoliczności ich powstania, przebytych chorób, w tym chorób wieku dziecięcego lub doznanych urazów. Badanie przedmiotowe obejmuje ocenę ustawienia w spoczynku stawu biodrowego oraz zakres ruchów czynnych i biernych stawów biodrowych oraz pozostałych stawów kończyn i kręgosłupa, wykonanie testów czynnościowych oraz badanie chodu. Badanie przedmiotowe i badanie chodu pozwala zróżnicować przyczynę dolegliwości.

Diagnostyka radiologiczna i inna stawu biodrowego

Diagnostyka radiologiczna stawu biodrowego obejmuje wykonanie zdjęcia rentgenowskiego miednicy z objęciem obu stawów biodrowych w pozycji przednio-tylnej, zdjęcia osiowego chorego biodra oraz w wybranych przypadkach radiogramy kręgosłupa lędźwiowego i kolana strony chorej. Uzupełnieniem zdjęć rentgenowskich może być tomografia komputerowa (TK) lub tomografia rezonansu magnetycznego (NMR) oraz badanie scyntygraficzne. Badanie rentgenowskie może wymagać uzupełnienia o badania laboratoryjne i elektrokardiograficzne (EKG). W przygotowaniu do operacji może zachodzić konieczność wykonania konsultacji lekarzy innych specjalności.

Endoprotezoplastyka stawu biodrowego

Operacja wymiany chorego stawu biodrowego na sztuczny.

Schemat pokazujący osadzenie endoprotezy stawu biodrowego

Operacja polega na zastąpieniu własnego chorego stawu biodrowego sztucznym stawem  biodrowym – endoprotezą. Operacja uwalnia chorego od bólu spoczynkowego, pozwala na ruch w stawie i bezbolesne obciążanie kończyny.

W zależności od wieku chorego, obrazu radiologicznego, stopnia zaawansowania choroby,  chorób towarzyszących, przyczyny zmian zwyrodnieniowych stosuje się różne typy endoprotez. Każda z protez używanych do tego typu operacji składa się z części osadzanej w miednicy w miejsce kostnej panewki chorego stawu biodrowego i części udowej zastępującej chory koniec bliższy czyli głowę kości udowej. Obecnie ze względu na sposób mocowania endoprotez z kością określamy je jako endoprotezy klejowe i bezklejowe. Najważniejszym miejscem decydującym o powodzeniu operacji jest trwałe połączenie ciała obcego jakim jest endoproteza z kością. Sposób połączenia przy pomocy kleju kostnego decyduje o nazwaniu endoprotezy klejową, jeśli stosuje się połączenie niewymagające kleju kostnego to taką endoprotezę nazywamy bezklejową.

Kapoplastyka

W ostatnich latach opracowano i wdrożono do zastosowania protezy, w których zastąpiono tradycyjny trzpień osadzany w kości udowej znacznie mniejszym elementem. Część udowa protezy w tym typie endoprotezoplasyki jest osadzana na odpowiednio przygotowanej własnej szyjce kości udowej. Ten typ operacji nazywa się najczęściej kapoplastyką i może być wykorzystywany tylko w niewielkim stopniu zaawansowania zmian zwyrodnieniowych i przy odpowiedniej jakości tkanki kostnej tworzącej staw biodrowy. Część panewkowa jest podobna do stosowanej w tradycyjnej endoprotezoplastyce biodra.  W razie powikłań w postaci obluzowania części udowej pozwala to na zastosowanie tradycyjnego trzpienia udowego.

Przygotowanie do operacji

• przed przyjęciem do szpitala konieczne jest zebranie wnikliwego wywiadu i badanie internistyczne,
• pobranie krwi do wykonania próby krzyżowej i przygotowanie do przetoczenia krwi w czasie lub po operacji,
• przez 8 godzin poprzedzających operację nie wolno jeść i pić,
• przyjęcie stale stosowanych leków należy ustalić indywidualnie z lekarzem anestezjologiem,
• zalecany prysznic i ew. ogolenie okolicy operowanej,
• do szpitala trzeba zabrać 1 parę kuli łokciowych.

Znieczulenie

Celem znieczulenia jest zapewnienie choremu bezbolesnego, pozbawionego stresu a co najważniejsze bezpiecznego przebycia czasu operacji. Przygotowaniem do znieczulenia jest rozmowa z lekarzem anestezjologiem poszerzona o wypełnienie ankiety dotyczącej stanu zdrowia oraz badanie przedmiotowe.  W tym czasie lekarz anestezjolog poznaje oczekiwania pacjenta odnośnie znieczulenia. Jest to też okazja dla chorego do zadania pytań odnośnie premedykacji czyli przygotowania do operacji, samego znieczulenia i okresu pooperacyjnego.

Rodzaj znieczulenia wybierany jest w zależności od stanu zdrowia chorego, zakresu planowanej operacji i czasu jej trwania oraz indywidualnych oczekiwań chorego. Staw biodrowy operuje się w znieczuleniu przewodowym lub ogólnym. Znieczulenie przewodowe to podanie leków znieczulających w okolice rdzenia kręgowego i wyłączenie czucia poniżej miejsca znieczulenia. Znieczulenie ogólne potocznie zwane narkozą polega na całkowitym uśpieniu chorego na czas wykonywania operacji.

Czas operacji

Czas operacji osadzania endoprotezy stawu biodrowego zależy od wielu czynników i waha się od 1 do 2 godzin.

Czas pobytu w szpitalu

Chory zgłasza się do szpitala w dniu operacji. Po wykonaniu operacji i ustąpieniu znieczulenia rozpoczyna się leczenie usprawniające. Pobyt w szpitalu wynosi do 7 dni. Czas ten jest niezbędny na wygojenie rany pooperacyjnej i przeprowadzenie postępowania rehabilitacyjnego.

Rehabilitacja

Rehabilitacja jest niezmiernie ważną częścią leczenia operacyjnego stawu biodrowego. Zadaniem leczenia usprawniającego jest wyuczenie chorego wykonywania ćwiczeń operowanego stawu biodrowego. Od pierwszej doby pooperacyjnej przygotowuje się chorego do samodzielnego chodzenia i innych czynności dnia codziennego.

Rekonwalescencja poszpitalna

Ten okres leczenie jest kontynuacją rehabilitacji rozpoczętej w szpitalu. Stosowanie wyuczonego sposobu poruszania się oraz ćwiczeń przynosi choremu satysfakcję z przeprowadzonego leczenia. W określonych przypadkach może zaistnieć potrzeba pomocy fizykoterapeuty.

Ultrasonografia niemowlęcego stawu biodrowego

Rozwojowa dysplazja stawu biodrowego

Rozwojowa dysplazja stawu biodrowego jest zaburzeniem w budowie anatomicznej jego części składowych. Zaburzenie to może prowadzić, podczas rozwoju i wzrastania dziecka, do powstania przemieszczenia głowy kości udowej w stosunku do panewki. Przemieszczenie takie nazywa się zwichnięciem. Nieleczone zwichnięcie kończy się ciężkim i nieodwracalnym kalectwem. Wczesne rozpoznanie zaburzeń ukształtowania stawu biodrowego pozwala na podjęcie leczenia. W leczeniu wykorzystuje się naturalną zdolność do modelowania patologicznej panewki. Leczenie modyfikuje rozwój stawu biodrowego w kierunku prawidłowych stosunków anatomicznych. Wczesne wykrycie i właściwe leczenie już od wieku noworodkowego prowadzi do pełnego wyleczenia.

Rozpoznanie patologii niemowlęcego stawu biodrowego

Badanie kliniczne noworodka i niemowlęcia obejmuje także ocenę stawów biodrowych. Podstawą rozpoznania nieprawidłowości w budowie niemowlęcego stawu biodrowego jest badanie przedmiotowe oraz badania obrazowe. Bardzo ważne jest, że w  kilku procentach dysplazji nie występują objawy kliniczne. Wykonane wówczas badanie ultrasonograficzne stanowi podstawę rozpoznania choroby. Badanie USG pozwala na ocenę zarówno elementów kostnych jak  chrzęstno włóknistych stawu. Metoda badania ultrasonograficznego pozwala też na odstąpienie od badania rentgenowskiego i nie naraża dzieci na szkodliwe działanie promieniowania X. Kolejną zaletą ultrasonografii jest możliwość dynamicznej (czyli w ruchu) oceny stawu oraz to, że można ją powtarzać w dowolnych odpowiednio do potrzeb odstępach czasu. Obecność matki przy badaniu pozwala jej zrozumieć istotę choroby oraz ma istotny wpływ na skuteczność leczenia a także zmniejsza stres jaki przeżywa dziecko w obcym otoczeniu.

Badanie ultrasonograficzne powtarza się w zależności od wyniku badania poprzedniego. Badanie może wykazywać duży wachlarz odchyleń, od niewielkiej niedojrzałości stawu wymagającej tylko obserwacji po pełne zwichnięcie wymagające repozycji czyli nastawienia stawu.

Zastosowanie nieoperacyjnych metod leczenia pozwala w ogromnej większości na przywrócenie prawidłowych stosunków anatomicznych oraz dobrej zwartości stawu biodrowego.

Ultrasonograficzny obraz zdrowego stawu biodrowego wg R.Grafa

Typy ultrasonograficzne stawu biodrowego

Obraz ultrasonograficzny stawu biodrowego pozwala na określenie typu stawu biodrowego. W Polsce stosuje się powszechnie kryteria przyjęte i rozpowszechnione w Europie przez austriackiego uczonego profesora Reinharda Grafa. Kryteria uwzględniają wiek badanego dziecka, morfologiczny opis struktur stawowych oraz kątową ocenę kostnych i chrzęstnych części stawu. Określenie typu stawu biodrowego ma wpływ na podjęcie i zastosowaną  metodę leczenia.

Przebieg badania ultrasonograficznego niemowlęcego stawu biodrowego

Matka układa dziecko w specjalnie do tego celu opracowanym przez autora metody prof. R.Grafa „łóżeczku”. Po pokryciu okolicy bocznej badanego stawu biodrowego specjalnym żelem lekarz przykłada w to miejsce głowicę ultrasonografu. Na ekranie aparatu pojawia się obraz stawu biodrowego. Lekarz zatrzymuje obraz na ekranie aparatu jeśli spełnia on kryteria wymagane dla dalszej oceny. Statyczny obraz uzupełniony jest badaniem dynamicznym czyli obserwacją pod kontrolą ultrasonografu ruchu stawu biodrowego. Po zbadaniu jednego stawu biodrowego dziecko odwraca się o 180° i przystępuje do badania drugiego. Badanie jest pozbawione jakichkolwiek dolegliwości. Przez cały czas badania matka jest z dzieckiem i może się nim zajmować.

Artykuły powiązane:

1. Staw ramienny
2. Staw kolanowy

Staw kolanowy – Kiedy należy myśleć o konieczności kontaktu z ortopedą?

Schematyczny obraz elementów tworzących staw kolanowy

Staw kolanowy - Objawy

• utrzymujący się i niepodatny na leczenie farmakologiczne i fizykalne stan zapalny stawu kolanowego
• uczucie niestabilności stawu kolanowego
• powtarzające się uczucie przeskakiwania w stawie kolanowym
• utrzymujące się dolegliwości bólowe nasilające przy określonym ruchu
• nagle występujące ograniczenie zakresu ruchu stawu (zablokowanie)
• uczucie „przeskakiwania” w stawie

Wskazania do artroskopii stawu kolanowego

Wskazaniem do artroskopii są objawy przedstawione powyżej utrzymujące się pomimo leczenia nieoperacyjnego.

Diagnostyka przedoperacyjna stawu kolanowego

Diagnostyka przedoperacyjna obejmuje dokładny wywiad odnośnie okoliczności doznanego urazu i innych powodów dolegliwości, dotychczasowy przebieg choroby oraz badanie ortopedyczne. Uzupełnieniem badania lekarskiego jest zdjęcie rentgenowskie stawu kolanowego a w wybranych przypadkach badanie ultrasonograficzne stawu, tomografia komputerowa lub tomografia rezonansu magnetycznego. Badanie lekarskie uzupełniane jest o podstawowe badania laboratoryjne i EKG. W przygotowaniu do operacji może zachodzić konieczność wykonania konsultacji lekarzy innych specjalności.

Przygotowanie do operacji stawu kolanowego

• przez 6 godzin poprzedzających operacje nie wolno jeść i pić,
• przyjęcie stale stosowanych leków należy ustalić indywidualnie z lekarzem,
• zalecany prysznic i ew. ogolenie okolicy operowanej,
• w wybranych przypadkach należy zaopatrzyć się w kule łokciowe lub stabilizator stawu,
• większe operacje artroskopowe wymagają stosowania profilaktyki przeciwzakrzepowej w postaci iniekcji heparyny niskocząsteczkowej.

Znieczulenie

Celem znieczulenia jest zapewnienie choremu bezbolesnego, pozbawionego stresu a co najważniejsze bezpiecznego przebycia czasu operacji. Przygotowaniem do znieczulenia jest badanie i rozmowa z lekarzem anestezjologiem poszerzona o wypełnienie ankiety dotyczącej stanu zdrowia. W tym czasie lekarz anestezjolog poznaje oczekiwania pacjenta odnośnie znieczulenia. Jest to też okazja dla chorego do zadania pytań odnośnie premedykacji czyli przygotowania do operacji samego znieczulenia i okresu pooperacyjnego.

Rodzaj znieczulenia wybierany jest w zależności od stanu zdrowia chorego, zakresu planowanej operacji i czasu jej trwania oraz indywidualnych oczekiwań chorego. Staw kolanowy operuje się w znieczuleniu miejscowym, przewodowym lub ogólnym. Znieczulenie miejscowe polega na podaniu leku znieczulającego w okolicę wprowadzenia artroskopu i narzędzi artroskopowych oraz do jamy stawu. Znieczulenie przewodowe to podanie leków znieczulających w okolice korzeni nerwowych lub w przestrzeń podpajęczą kręgosłupa. Znieczulenie ogólne polega na uśpieniu chorego na czas wykonywania operacji artroskopowej. Stosuje się też łączenie wielu metod znieczulenia.

Czas operacji

Czas operacji artroskopowej stawu kolanowego zależy od rodzaju schorzenia i zakresu operacji, waha się od 30 minut do 1,5 godziny.

Czas pobytu w szpitalu

Pobyt pooperacyjny w szpitalu zależy od rodzaju wykonanej operacji. Po mniejszych operacjach takich jak np. usunięciu ciała wolnego, usunięciu uszkodzonej części łąkotki i podobnych, chory może obciążać operowaną kończynę od chwili zakończenia operacji i opuścić szpital po ustąpieniu znieczulenia. W przypadku gdy operacja dotyczy tkanek dobrze ukrwionych operowany staw wymaga od kilkugodzinnej do kilkudniowej obserwacji. Podczas ustalania  rodzaju i zakresu operacji artroskopowej omawia się przewidywany czas pooperacyjnej obserwacji szpitalnej. Szwy usuwa się po 10 – 14 dniach.

Leczenie poszpitalne

Generalną zasadą jest maksymalne skrócenie tego okresu leczenia pooperacyjnego.
Bezpośrednio po operacji ogranicza się używanie kończyny. Obciążanie operowanej kończyny lub zakaz jej odciążenia poprzez stosowanie kul łokciowych uzależniony jest od rodzaju operacji. Zakres ćwiczeń ustala się indywidualnie w zależności od stwierdzonej podczas artroskopii choroby lub uszkodzenia tkanek oraz w zależności od rodzaju wykonanej operacji.  Niektóre rodzaje operacji wymagają zastosowania unieruchomienia gipsowego lub ortezy wspomagającej staw kolanowy oraz profilaktyki przeciwzakrzepowej w postaci podawania heparyny niskocząsteczkowej.

Rehabilitacja

Operacja artroskopowa znacznie skraca czas rehabilitacji. Rany pooperacyjne są małe, goją się szybko i nie utrudniają wykonywania ćwiczeń. Po operacjach artroskopowych stawu kolanowego ustala się indywidualny program rehabilitacji. Program ten zależy od przyczyny dolegliwości oraz zastosowanego leczenia operacyjnego. Program obejmuje stosowanie  unieruchomienia ortezy (jest to aparat wspomagający staw z jednoczesną możliwością wykonywania ćwiczeń w ustalonym zakresie)) z jednoczesnym wykonywaniem ćwiczeń. Ćwiczenia są stopniowo rozszerzane w kolejnych tygodniach po operacji. Indywidualny program określa sposób wykonywania ćwiczeń oraz dopuszczalny zakres ruchu. Program wyznacza również cele jakie mają być osiągnięte w kolejnych tygodniach po operacji. Ćwiczenia obejmują także pozostałe kończyny co przyspiesza powrót jej sprawności. Większość ćwiczeń można wykonać w warunkach domowych, w określonych przypadkach wymagana jest pomoc fizykoterapeuty. Ćwiczenia kończyny dolnej wspomagają także krążenie i mają również działanie zapobiegające powikłaniom naczyniowym.

Rodzaje operacji artroskopowych stawu kolanowego

• artroskopia diagnostyczna stawu
• usunięcie lub naprawa uszkodzenia łąkotek stawu kolanowego
• usunięcie ciał wolnych śródstawowych
• rekonstrukcja więzadeł krzyżowych
• naprawa ubytków chrząstki stawowej
• inne operacje artroskopowe

Artroskopia diagnostyczna stawu

Przeprowadzenie pełnego badania klinicznego i zastosowanie dostępnych technik obrazowania (rtg, usg, tomografia komputerowa, tomografia rezonansu magnetycznego, scyntygrafia, inne ) oraz badań laboratoryjnych, pozwala w znakomitej większości schorzeń kolana postawić właściwe rozpoznanie. Jeśli pomimo pełnej diagnostyki pozostają objawy, których etiologii nie daje się ustalić należy wykonać artroskopię diagnostyczną. Artroskopia diagnostyczna jest zabiegiem inwazyjnym pozwala jednak na ocenę błony maziowej, powierzchni stawowych, łąkotek i więzadeł, umożliwia również jednoczasowe podjęcie leczenia. Podczas artroskopii diagnostycznej istnieje również możliwość pobrania wycinka tkanek (biopsji) do badania histopatologicznego (mikroskopowego).

Naprawa lub usunięcie uszkodzenia łąkotek stawu kolanowego

Uszkodzenie łąkotek jest jednym z częściej występujących urazów stawu kolanowego. Uszkodzenie może powstać podczas dużego urazu sportowego, zdarzają się też uszkodzenia łąkotek podczas banalnego przysiadu. Urazowi łąkotek może towarzyszyć uszkodzenie innych struktur stawowych. Lokalizacja jak i zakres uszkodzenia mogą być bardzo różnorodne. Uszkodzeniu łąkotki może towarzyszyć zablokowanie stawu, czucie przeskakiwania lub też schorzenie może przebiegać bezobjawowo. Operacja uszkodzenia łąkotki polega, w zdecydowanej większości, na usunięciu jej części uszkodzonej. W wybranych przypadkach zwłaszcza w uszkodzeniach okolicy przyczepu łąkotki (tzw. część czerwona, nazwa od istniejącego ukrwienia) dokonuje się zeszycia łąkotki. Artroskopowa operacja łąkotek kolana pozwala na szybki powrót do aktywności.

Usunięcie ciał wolnych śródstawowych

Mechanizm powstawania ciał wolnych w kolanie może być różnorodny. Najczęstszą przyczyną jest uraz podczas, którego dochodzi do oddzielenia części kostno-chrzęstnej powierzchni stawowej. Chorobą o nieustalonej etiologii jest jałowa martwica kostno-chrzestna, której wynikiem jest oddzielenie części chrząstki stawowej często z fragmentem kostnym. Istnieje również choroba błony maziowej polegająca na metaplazji (przemianie) jej komórek w komórki chrzęstne. Powstają wówczas liczne ciała chrzęstne. Ciała wolne w kolanie są przyczyną bardzo różnorodnych objawów od banalnego uczucia przeskakiwania po blokowanie stawu. Zablokowanie może wystąpić w najmniej spodziewanym momencie. Artroskopowe usunięcie ciał wolnych jest zabiegiem małoinwazyjnym, pozwala na wczesne podjęcie funkcji stawu. Podczas artroskopii ocenia się miejsce, z którego ciało się oddzieliło i jeśli jest to miejsce ważne dla prawidłowego obciążania stawu kolanowego dokonuje się naprawy ubytku.

Rekonstrukcja więzadeł krzyżowych

Więzadła krzyżowe pełnią niezmiernie ważną rolę stabilizatora w prawidłowym funkcjonowaniu stawu kolanowego. Zerwanie jednego lub obu z tych więzadeł wystąpić może podczas dużych urazów sportowych i komunikacyjnych. Często uszkodzeniu więzadeł towarzyszą uszkodzenia innych struktur stawowych (łąkotek, powierzchni stawowych, więzadeł pobocznych i innych). Rekonstrukcja więzadła krzyżowego musi być poprzedzona bardzo dokładną diagnostyką stawu kolanowego z artroskopia diagnostyczna włącznie. Podczas artroskopii diagnostycznej dokonuje się oceny  stawu ale jednocześnie naprawia się uszkodzenia np. łąkotek czy też usuwa blokujące staw kikuty uszkodzonego więzadła. Takie przygotowanie stawu znacznie skraca artroskopową operacje rekonstrukcyjną więzadła. Operacja artroskopowej rekonstrukcji więzadła krzyżowego polega na zastąpieniu zerwanego więzadła odpowiednio przygotowanym i zamocowanym przeszczepem. Jako materiał do przeszczepu używa się tkanek własnych chorego takich jak  więzadło rzepki, ścięgna mięśni półścięgnistego, półbłoniastego i smukłego i innych. Stosuje się również materiał biologiczny pobrany ze zwłok oraz tworzywa sztuczne (protezy). Operacja po okresie rekonwalescencji przywraca funkcje stawu kolanowego, co pozwala nawet na uprawianie sportów wymagających sprawnego, stabilnego stawu. Pełna wytrzymałość przeszczepu następuje po około 1 roku od operacji.

Naprawa ubytków i chorób chrząstki stawowej

Ubytki i choroby chrząstki stawowej stawu kolanowego powstają często jako wynik przebytego urazu ale mogą też powstać w przebiegu chorób przewlekłych takich jak jałowa martwica kostno-chrzęstna czy początkowe stadium choroby zwyrodnieniowej stawu. Pozostawienie ubytku na powierzchni obciążanej chrząstki stawowej prowadzi nieuchronnie do powstania pełnego obrazu zwyrodnienia stawu. Wiąże się ono ze znacznym ograniczeniem zakresu ruchu,  dolegliwościami bólowymi, ogólnym ograniczeniem aktywności. Jedynym leczeniem w zaawansowanej chorobie zwyrodnieniowej jest plastyka stawu polegająca na wszczepieniu endoprotezy. Odsunięcie takiej perspektywy daje artroskopowa operacja leczenia ubytków stawowych. Sposób naprawy ubytku chrząstki stawowej zależy od jego wielkości i lokalizacji. Powszechnie obecnie jest stosowany przeszczep niewielkich bloczków kostno chrzęstnych pobranych z miejsc nieobciążanych stawu i wszczepianych w miejsce ubytku, tzw. plastyka mozaikowa. Znacznie zaawansowane są także prace nad klonowaniem i wszczepianiem w miejsce ubytku wyhodowanych w warunkach laboratoryjnych komórek chrząstki stawowej.

Inne operacje artroskopowe

Artroskopia jako metoda małoinwazyjnego operowania stawu pozwala na wykonanie wielu różnorodnych operacji. Zastosowanie specjalistycznych narzędzi i aparatury (shaver, vapr) zwiększa możliwości chirurga. Przy pomocy techniki artroskopowej można leczyć złamanie śródstawowe a także schorzenia okresu wzrostu np.chondromalację rzepki.

Artykuły powiązane:

1. Staw ramienny
2. Staw biodrowy
3. Artroskopia

Staw ramienny – Kiedy należy myśleć o potrzebie kontaktu z ortopedą?

Schematyczny obraz elementów tworzących staw ramienny

Staw ramienny – Objawy

• uczucie niestabilności stawu
• powtarzające się zwichnięcia stawu ramiennego
• utrzymujące się dolegliwości bólowe zwłaszcza nasilające się w nocy
• stopniowo lub nagle występujące ograniczenie zakresu ruchu
• uczucie przeskakiwania w stawie

Staw ramienny – Wskazania

Wskazaniem do artroskopii są objawy przedstawione powyżej utrzymujące się pomimo leczenia nieoperacyjnego.

Diagnostyka przedoperacyjna

Diagnostyka przedoperacyjna obejmuje dokładny wywiad odnośnie okoliczności doznanego urazu i innych powodów dolegliwości, dotychczasowy przebieg choroby oraz badanie ortopedyczne. Uzupełnieniem badania lekarskiego jest zdjęcie rentgenowskie stawu ramiennego a w wybranych przypadkach badanie ultrasonograficzne stawu, tomografia komputerowa (TK) lub tomografia rezonansu magnetycznego (NMR). Badanie lekarskie uzupełniane jest o podstawowe badania laboratoryjne i elektrokardiograficzne (EKG). W przygotowaniu do operacji może zachodzić konieczność wykonania konsultacji lekarzy innych specjalności.

Staw ramienny – Przygotowanie do operacji

• przez 6 godzin poprzedzających operacje nie wolno jeść i pić
• przyjęcie stale stosowanych leków należy ustalić indywidualnie z lekarzem
• zalecany prysznic i ew. ogolenie okolicy operowanej

Znieczulenie

Celem znieczulenia jest zapewnienie choremu bezbolesnego, pozbawionego stresu a co najważniejsze bezpiecznego przebycia czasu operacji. Przygotowaniem do znieczulenia jest badanie i rozmowa z lekarzem anestezjologiem poszerzona o wypełnienie ankiety dotyczącej stanu zdrowia. W tym czasie lekarz anestezjolog poznaje oczekiwania pacjenta odnośnie znieczulenia. Jest to także okazja dla chorego do zadania pytań odnośnie premedykacji czyli przygotowania do operacji samego znieczulenia i okresu pooperacyjnego.

Rodzaj znieczulenia wybierany jest w zależności od stanu zdrowia chorego, zakresu planowanej operacji i czasu jej trwania oraz indywidualnych oczekiwań chorego. Staw ramienny operuje się w znieczuleniu miejscowym, przewodowym lub ogólnym. Znieczulenie miejscowe polega na podaniu leku znieczulającego w okolicę wprowadzenia artroskopu i narzędzi artroskopowych oraz do jamy stawu. Znieczulenie przewodowe to podanie leków znieczulających w okolicę splotu barkowego unerwiającego staw ramienny. Znieczulenie ogólne polega na uśpieniu chorego na czas wykonywania operacji artroskopowej. Stosuje się też łączenie wielu metod znieczulenia.

Czas operacji stawu ramiennego

Czas operacji artroskopowej zależy w znacznej mierze od jej zakresu, średnio waha się od 30 minut do 1,5 godziny.

Czas pobytu w szpitalu

Chory zgłasza się do szpitala w dniu operacji. Pobyt pooperacyjny zależy od rodzaju wykonanej operacji. Po mniejszych operacjach takich jak np. usunięciu ciała wolnego chory może opuścić szpital w około 6 godzin po operacji. W przypadku, gdy operacja dotyczy tkanek dobrze ukrwionych, operowany staw wymaga obserwacji, która trwa od kilku godzin do kilku dni. Podczas ustalania  rodzaju i zakresu operacji artroskopowej  omawia się przewidywany czas pooperacyjnej obserwacji szpitalnej.

Rekonwalescencja poszpitalna

W bezpośrednim okresie pooperacyjnym ogranicza się używanie kończyny. Od pierwszych dni po opuszczeniu szpitala prowadzi się ćwiczenia stawów. Zalecane jest stosowanie schładzających okładów, które zmniejszają dolegliwości bólowe bez konieczności stosowania leków oraz przyspieszają proces gojenia. Szwy usuwa się po 10 do 14 dniach.

Rehabilitacja

Po operacjach artroskopowych stawu ramiennego ustala się indywidualny program rehabilitacji. Program zależy od przyczyny dolegliwości oraz zastosowanego leczenia operacyjnego. Program obejmuje stosowanie miękkiego unieruchomienia z jednoczesnym wykonywaniem ćwiczeń. Ćwiczenia są stopniowo rozszerzane w kolejnych tygodniach po operacji. Program rehabilitacji określa sposób wykonywania ćwiczeń i ich dopuszczalny zakres. Program wyznacza również cele jakie powinny być osiągnięte w kolejnych tygodniach po operacji. Ćwiczenia obejmują także pozostałe stawy kończyny co przyspiesza powrót jej sprawności. Większość ćwiczeń można wykonać samodzielnie w warunkach domowych. W określonych przypadkach może zaistnieć potrzeba pomocy fizykoterapeuty.

Rodzaje operacji artroskopowych barku:

• diagnostyka urazów, zespołów przeciążeniowych i chorób przewlekłych
• operacja niestabilności stawu ramiennego
• naprawa uszkodzenia obrąbka panewki
• operacja zerwania mięśni pierścienia rotatorów
• operacja zespołu ciasnoty podbarkowej
• usuniecie ciał wolnych
• naprawa ubytków chrząstki stawowej

Diagnostyka urazów, zespołów przeciążeniowych i chorób przewlekłych

Postępowanie diagnostyczne po przebytym urazie lub w przewlekłym zespole  przeciążeniowym obejmuje: dokładne zebranie wywiadu dotyczącego mechanizmu przebytego urazu lub okoliczności  powstania dolegliwości, badanie kliniczne, badanie rentgenowskie, badanie ultrasonograficzne, badania laboratoryjne, tomografia komputerowa i tomografia rezonansu magnetycznego. Postawienie prawidłowego rozpoznania pozwala na podjecie skutecznego leczenia. Pomimo wykonania wszystkich powyższych czynności pozostają niekiedy dolegliwości lub ograniczenie zakresu ruchu, których przyczyny nie udaje się ustalić. Badanie artroskopowe stawu ramiennego pozwala wówczas na postawienie rozpoznania i rozpoczęcie leczenia. Jest to badanie inwazyjne ale pozwala ono, w części przypadków, na rozpoznanie i jednoczasowe podjęcie leczenia. Po artroskopii diagnostycznej nie jest wymagane specjalne postępowanie rehabilitacyjne. Ćwiczenia poprawiające zakres ruchu stosuje się w przypadku przedoperacyjnego i utrwalonego przykurczu stawu oraz w celu wzmocnienia mięśni obręczy barkowej.

Operacja niestabilności stawu ramiennego

Staw ramienny jest dużym stawem człowieka o największym zakresie ruchu. Nieznaczne nawet anomalie anatomiczne lub przebyty uraz mogą doprowadzić do powstania stanu nazywanego zwichnięciem nawykowym lub nawracającym. Urazowe zwichnięcie doprowadza często do trwałego uszkodzenia takich struktur stabilizujących staw jak torba stawowa, więzadła, obrąbek stawowy czy mięśnie. Do uszkodzeń zaburzających stabilność stawu może dojść nawet pomimo prawidłowego leczenia zwichnięcia pierwotnego. Kolejne powtarzające się zwichnięcia powodują powstanie choroby zwyrodnieniowej obejmującej nawet nieuszkodzone części stawu. Zadaniem operacji artroskopowej jest odtworzenie tych elementów stawu, których uszkodzenie jest odpowiedzialne za utratę stabilności. Operacja artroskopowa polega na odtworzeniu połączenia obrąbka panewki wraz z więzadłami z samą panewką łopatki. Używa się do tego „kotwic-implantów” mocowanych do panewki łopatki. Obecnie używa się implantów biowchłanialnych tj. takich, które po spełnieniu swojego zadania ulegają wchłonięciu. Okres wchłaniania wynosi około 2 lat. Operacja artroskopowa pozwala na skrócenie pobytu chorego w szpitalu do 1-3 dni, pozostawia niewielkie blizny oraz pozwala na wczesne leczenie usprawniające. Zakres  rehabilitacji jest ustalany indywidualnie dla każdego chorego. Po okresie unieruchomienia w miękkiej ortezie stosuje się ćwiczenia, których zadaniem jest uzyskanie dobrego zakresu ruchu stawu i wzmocnienie mięśni.

Naprawa uszkodzenia obrąbka panewki

Uszkodzenie obrąbka panewki może towarzyszyć nawykowemu zwichnięciu stawu ale może tez występować samoistnie i dawać odczuwalne a niekiedy bolesne przeskakiwanie w stawie ramiennym (SLAP syndrom). Operacja naprawcza polega na artroskopowym zeszyciu i przymocowaniu z użyciem „kotwic-implantów” uszkodzonego obrąbka wraz ze ścięgnem głowy długiej mięśnia dwugłowego ramienia do panewki łopatki.

Operacja zerwania mięśni pierścienia rotatorów

Mięśnie pierścienia rotatorów stanowią niezmiernie ważny element prawidłowej funkcji stawu. Przerwanie ciągłości tej grupy mięśni pozbawia staw ramienny czynnego odwodzenia w zakresie początkowym tego ruchu. Uszkodzenie może nastąpić zarówno podczas dużego urazu mechanicznego, a także podczas długo utrzymującego się stanu zapalnego i choroby zwyrodnieniowej stawu. Operacja artroskopowa polega na przymocowaniu za pomocą „kotwic-implantów” zerwanych mięśni, zwłaszcza nadgrzebieniowego, do miejsca przyczepu anatomicznego na guzku większym kości ramieniowej.

Operacja zespołu ciasnoty podbarkowej

Anatomicznym kostnym ograniczeniem ruchu w stawie ramiennym jest wyrostek barkowy łopatki. Pomiędzy głową kości ramieniowej a dolną powierzchnia wyrostka barkowego znajduje się kaletka podbarkowa. Długo utrzymujący się stan zapalny kaletki podbarkowej, przebyte urazy, zmiany zwyrodnieniowe lub anomalie anatomiczne mogą prowadzić do stopniowego ograniczenia zakresu ruchu w stawie ramiennym. Proces ten postępuje czasami w sposób niezauważalny dla chorego, gdyż powstające ograniczenie ruchu w stawie ramiennym kompensuje on ruchem całej obręczy barkowej. Zespołowi temu towarzyszą często  dolegliwości bólowe promieniujące do obwodowej części kończyny, łopatki lub w stronę karku. Nasilenie bólu występuje często nocą. Po wyczerpaniu możliwości leczenia zachowawczego pozostaje leczenie operacyjne. Polega ono na usunięciu tkanek bliznowatych wraz z kaletką z okolicy podbarkowej, przerośniętego więzadła barkowo – kruczego oraz części wyrostka barkowego wchodzącego w konflikt z guzkiem większym kości ramieniowej (akromioplastyka). Wczesne leczenie  usprawniające warunkuje powodzenie tego typu operacji.

Usuniecie ciał wolnych i toaleta stawu

Ciała wolne kostno-chrzęstne lub chrzęstne powstają w jamie stawu ramiennego w przebiegu chorób przewlekłych np. jałowa martwica kostno-chrzęstna, choroby błony maziowej doprowadzające do wytworzenia ciał chrzęstnych lub jako wynik urazu a zwłaszcza zwichnięcia stawu. Ciała wolne mogą być przyczyną dolegliwości bólowych, przeskakiwania w stawie oraz powodować powstanie zmian wtórnych zwyrodnieniowych. Wczesne, małoinwazyjne artroskopowe  usunięcie ciał wolnych pozwala uniknąć tych poważnych następstw.

Naprawa ubytków chrząstki stawowej

Urazom stawu ramiennego a zwłaszcza zwichnięciom towarzyszy często uszkodzenie chrząstki stawowej. Nawykowe zwichnięcie powoduje powstanie znacznego ubytku chrząstki na powierzchni stawowej głowy kości ramieniowej. Jeśli ubytek jest duży może być przyczyną dolegliwości bólowych i powodować powstanie zmian zwyrodnieniowych. Jedną z metod uzupełnienia ubytku chrząstki jest plastyka mozaikowa. Operacja taka polega na przeniesieniu niewielkich przeszczepów kostno chrzęstnych z okolic nieobciążonych powierzchni stawu kolanowego w miejsce ubytku powierzchni stawowej głowy kości ramieniowej (tzw. plastyka mozaikowa).

Artykuły powiązane:

1. Staw kolanowy
2. Staw biodrowy
3. Artroskopia

Artroskopia – nowoczesny sposób diagnostyki i leczenia chorób stawów.

Artroskopia to badanie jamy stawowej za pomocą specjalnego rodzaju endoskopu wprowadzonego do stawu poprzez tkanki miękkie otaczające staw.

Przez wiele lat chirurgia dokonywała powolnego, lecz stałego postępu. Doskonalono technikę operowania, poprawiano narzędzia. Czasami jakiś wynalazek lub odkrycie pozornie nie mające wiele wspólnego z medycyną pozwalało na duże, skokowe przyspieszenie.

W czasach starożytnych każda z cywilizacji wykształciła własne metody leczenia. Wynikało to najczęściej z połączenia wierzeń i czarów z wielopokoleniowymi doświadczeniami oraz zastosowania różnych substancji pochodzenia roślinnego, zwierzęcego lub mineralnego.

W ostatnich latach odnotowuje się w chirurgii burzliwy rozkwit metod małoinwazyjnych, wykorzystujących najnowsze osiągnięcia w dziedzinie optyki i transmisji obrazu. Jedną z takich technik jest artroskopia.

Początki badania stawów przy użyciu wzierników sięgają lat 20. XX wieku. Pierwsze badania przeprowadzono prawie jednocześnie w Japonii, USA i Szwajcarii.

Pomysł wziernikowania stawów powstał dzięki obserwacji znacznie wcześniej stosowanej przez urologów techniki cystoskopii. Przez wiele lat doskonalono sprzęt optyczny oraz narzędzia chirurgiczne używane podczas artroskopii. Przełomem było zastosowanie układu soczewkowego Hopkinsa, dającego większy kąt widzenia oraz jaśniejszy obraz przy mniejszej średnicy urządzenia, oraz użycie „zimnego” źródła światła. Połączenie układu optycznego z kamerą telewizyjną znacznie poprawiło precyzję i komfort wykonywania zabiegu. W ciągu ostatnich 50 lat artroskopia zapewniła sobie trwałe miejsce w diagnozowaniu i leczeniu schorzeń stawów.

Najpowszechniej diagnozowany i leczony za pomocą artroskopii jest staw kolanowy. W kolejności staw ramienno-łopatkowy, skokowy, łokciowy, nadgarstkowy.

Ideą, która przyświecała twórcom tej techniki operacyjnej, było umożliwienie wykonania jak największej liczby operacji wewnątrzstawowych z jak najmniejszą szkodą dla tkanek otaczających staw. Ważny jest jednak także aspekt kosmetyczny – dla przeprowadzenia takiej operacji trzeba wykonać zaledwie 2-3 niewielkie rany na skórze długości 3-5 mm. Po usunięciu artroskopu i narzędzi operacyjnych tylko te rany wymagają zszycia. Ograniczenia, jakie mogą po takiej operacji być zalecane przez lekarza ortopedę, wynikają z rodzaju schorzenia rozpoznanego podczas badania lub z zakresu uszkodzenia struktur wewnątrzstawowych, a nie z powodu wykonania samej artroskopii. Stąd bardzo szybko pacjent wraca do pełnej sprawności.

W czasach, gdy technika ta była nieznana, po tzw. klasycznej artrotomii (otwarciu stawu) w celu usunięcia np. uszkodzonej łąkotki chory przez okres 2-3 tygodni chodził za pomocą kul łokciowych tylko po to, by wygojeniu uległa sama rana pooperacyjna. Nadto, po takiej „klasycznej” operacji pozostawała widoczna blizna w okolicy przedniej kolana.

Artroskop jest urządzeniem optycznym o wysoce zaawansowanej technice. W jego skład wchodzi urządzenie optyczne pozwalające obserwować wnętrze stawu i śledzić wewnątrzstawowe poczynania chirurga. Miniaturyzacja kamer telewizyjnych pozwoliła na ich połączenie z optyką artroskopu, co umożliwia śledzenie przebiegu operacji na kolorowym monitorze telewizyjnym. Istnieje również możliwość zapisu przebiegu operacji na DVD lub taśmie video. Wnętrze stawu musi być oświetlone, służy do tego źródło tzw. światła zimnego, połączone z pozostałą częścią artroskopu elastycznym światłowodem. Jama stawu wymaga rozszerzenia i wypełnienia. Dokonuje się tego najczęściej za pomocą jałowego roztworu soli fizjologicznej.

Bardzo szybko nastąpiło przejście od artroskopii diagnostycznych do artroskopii operacyjnych. Obecnie powstaje wiele nowych technik artroskopowych, a wraz z nimi wiele nowych, coraz doskonalszych narzędzi chirurgicznych. Rozszerzają się gwałtownie możliwości mikroinwazyjnego „naprawiania” stawów.

Dr n. med. Piotr Kolasiński podczas wykonywania zabiegu artroskopii

Artroskopowy obraz łąkotki bocznej

Staw kolanowy jest najczęściej poddawany operacjom artroskopowym. Rozwój motoryzacji, uprawianie sportów i wszechobecny pośpiech zwiększył znacznie ilość urazów tego stawu. Po operacji artroskokowej kolana można chodzić już w pierwszej dobie pooperacyjnej. Ograniczenia dotyczące obciążania lub zginania kolana, jakie czasami muszą być zastosowane, wiążą się z rodzajem rozpoznanej choroby lub stopniem uszkodzenia elementów wewnątrzstawowych, a nie z przebytą operacją. Jest wiele metod stosowanych w diagnozowaniu chorób i urazów kolana, począwszy od wywiadu dotyczącego mechanizmu urazu, poprzez badanie przedmiotowe, zdjęcia rentgenowskie, badania ultrasonograficzne, badania laboratoryjne, a skończywszy na wysokospecjalistycznych badaniach, takich jak tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny. Artroskopia jest badaniem inwazyjnym, tj. wymagającym naruszenia powłok ciała. Pozwala jednak na najdokładniejsze i najpewniejsze zbadanie zawartości kolana, postawienie rozpoznania, a co najważniejsze na skuteczne leczenie. W trakcie jednego zabiegu rozpoznajemy i usuwamy przyczynę dolegliwości.

Dla przykładu, często występujący uraz skrętny kolana może spowodować uszkodzenie i przemieszczenie łąkotki przyśrodkowej, rzadziej bocznej. Przemieszczona łąkotka blokuje ruch w kolanie, uniemożliwiając pełny wyprost. Próby odblokowania zabiegiem manualnym kończą się często niepowodzeniem, a jeśli nawet uda się odprowadzić część uszkodzonej łąkotki w swoje miejsce i funkcja kolana wraca do normy, to łąkotka pozostaje nadal uszkodzona i jest tylko kwestią czasu, kiedy ponownie zablokuje kolano. Najczęściej zdarza się to w najmniej odpowiednim momencie. Wykonanie artroskopii kolana pozwala na postawienie prawidłowego rozpoznania i jednoczasowe skuteczne leczenie. Niewielkie 3-5-milimetrowe rany pooperacyjne goją się w ciągu kilku dni. Możliwość chodzenia i obciążania operowanej kończyny od pierwszych godzin po zabiegu pozwala na szybki powrót do sprawności.

Staw ramienno-łopatkowy ma bardzo duży, wielokierunkowy zakres ruchu. Uszkodzenie części miękkich stawu, w tym obrąbka, wiąże się z utratą stabilności stawu w postaci zwichnięcia. Czasami nawet pomimo prawidłowego nastawienia zwichnięcia i unieruchomienia dochodzi do powstania zwichnięcia nawykowego lub nawracającego. Artroskopia stawu ramiennego pozwala na rozpoznanie przyczyny niestabilności i jednoczesne leczenie. Przypomnieć tu można, że ślady po operacji artroskopowej są w tym miejscu znacznie mniejsze od blizny po operacji „klasycznej”. Operacja artroskopowa pozwala też na zastosowanie krótszego czasowo i bezgipsowego unieruchomienia kończyny. Staw ramienny ma jeszcze inną specyfikę. Niektóre choroby prowadzą do znacznego ograniczenia zakresu ruchu. Powoduje to wystąpienie dolegliwości bólowych i wiąże się z niemożnością wykonania niektórych codziennych czynności. Tu też artroskopowa metoda operowania pozwala w znacznej mierze na powrót funkcji i ustąpienie bólu.

Nie ma zatem odwrotu od tej metody operowania stawów. Jej zalety doceniają zarówno lekarze, jak i sami pacjenci.

dr n. med. Piotr Kolasiński
Autor jest specjalistą ortopedii i traumatologii narządu ruchu. Od wielu lat wykonuje zabiegi artroskopowe w Klinice Kolasiński.

Artykuły powiązane:

1. Staw ramienny
2. Staw kolanowy
3. Staw biodrowy