Czerniak – Porady jak uniknąć czerniaka. Znamiona barwnikowe pojawiają się najczęściej w ciągu pierwszego roku życia. Najwięcej znamion na skórze możemy zaobserwować w drugiej i trzeciej dekadzie życia. Niektóre zmiany mogą zaniknąć w 7 i 8 dekadzie. Średnio, u dorosłego człowieka na powierzchni skóry można zaobserwować około 25 znamion. Znamiona skórne mogą rosnąć do 20. roku życia, a samo powiększanie się znamienia nie jest objawem niepokojącym.

Wyróżnia się kilka podstawowych objawów, mogących świadczyć o nabywaniu cech złośliwości przez zmianę barwnikową:

1. Powiększenie się znamienia (występujące razem z innymi objawami); szczególnie istotny jest gwałtowny wzrost znamienia powyżej 1cm.
2. Zmiana kształtu i zaburzenie symetrii, przyrost grubości znamienia. Znamiona rosną symetrycznie. Jeżeli jeden fragment znamienia rośnie szybciej niż pozostałe jego części, prowadzi to do powstania zmiany niesymetrycznej. Znamiona asymetryczne nie posiadają osi symetrii, która pozwoliłaby nałożyć na siebie dwa przeciwległe fragmenty znamienia.
3. Pojawienie się zatartego, nieregularnego brzegu znamienia. Brzeg zmiany powinien być wyraźnie odgraniczony od skóry prawidłowej oraz granica znamienia powinna być gładka.
4. Krwawienie lub sączenie ze znamienia.
5. Zmiany w zabarwieniu znamienia lub nieregularny rozkład barwy. Łagodne znamiona charakteryzują się jednolita barwą. Jeżeli w obrębie znamienia zaczną pojawiać się plamy innego koloru: ciemnobrązowe, czarne, szare, czerwone lub białe, jest to moment na konsultację ze specjalistą.
6. Zaburzenia czucia w obrębie znamienia – ból, swędzenie, kłucie itp.

Zrozumienie i umiejętność zinterpretowania przemian zachodzących w obrębie znamion barwnikowych umożliwia wczesne rozpoznanie zmian nowotworowych. Jest to szczególnie ważne dla osób, których krewni chorowali na czerniaka skóry. Co najmniej 50% wszystkich czerniaków zostaje wcześnie wykrytych dzięki samodzielnej obserwacji znamion dokonywanej przez pacjentów.

Szczególną uwagę na swoje znamiona powinny zwrócić osoby, które:

1. mają jasne włosy, jasną karnację i niebieskie oczy
2. w dzieciństwie uległy poparzeniom słonecznym
3. intensywnie się opalają
4. pracują bez odzieży ochronnej na dworze

Ponieważ znamiona i czerniak rozwijają w konsekwencji nadmiernej ekspozycji na promieniowanie słoneczne, należy pamiętać o:

1. ograniczaniu ekspozycji skóry na promieniowanie UV – należy się opalać wyłącznie w tzw. „bezpiecznych godzinach”: przed godziną 10.00 oraz po 15.00
2. przebywaniu w cieniu, szczególnie w godzinach o największym nasłonecznieniu
3. osłanianiu skóry i oczu przed promieniowaniem UV – należy korzystać z okularów z filtrem UV, nosić kapelusze, bluzki i koszule z długim rękawem
4. stosowaniu ochrony przeciwsłonecznej w postaci kremów

Artykuły powiązane:

1. Znamię błękitne
2. Znamię Suttona
3. Znamię płaskie

Diagnostyka zmian barwnikowych na skórze stanowi poważne wyzwanie dla dermatologów, chirurgów i onkologów. Związana jest ona bowiem z koniecznością wiarygodnego odróżnienia zmian barwnikowych łagodnych od zmian mogących być nowotworem złośliwym.

Najbardziej niebezpiecznym nowotworem skóry jest czerniak rozwijający się bardzo często właśnie w obrębie zmian barwnikowych w skórze. Czerniak jest nowotworem charakteryzującym się najwyższą dynamiką przyrostu zachorowań spośród wszystkich nowotworów złośliwych. W latach 1999-2006 przyrost zachorowań wyniósł około 30%! Pełne wyleczenie chorych, u których rozpoznano czerniaka skóry, zależy od wczesnego rozpoznania. Wynika to z faktu, że jedynym skutecznym postępowaniem jest radykalny zabieg chirurgiczny polegający na usunięciu fragmentu skóry z guzkiem nowotworowym. W przypadku, jeżeli choroba nie zostanie wystarczająco wcześnie zdiagnozowana, szanse na całkowite wyleczenie dramatycznie maleją, praktycznie do zera.

Przez wiele lat ocena charakteru znamienia barwnikowego zależała jedynie od doświadczenia i wyczucia lekarza. Niestety, w wielu przypadkach intuicja okazywała się zawodna i dochodziło do przeoczenia wczesnego etapu rozwoju choroby nowotworowej. W związku z powyższym, w celu zdecydowanej poprawy skuteczności diagnostyki zmian barwnikowych, opracowano skomputeryzowany system FotoFinderdermoscope HD.

FotoFinderdermoscope HD jest kompletnym systemem umożliwiającym wizualizację i archiwizowanie obrazów znamion, jak również umożliwia przeprowadzanie skomplikowanych analiz matematycznych pozwalających na dokładną ocenę charakteru znamion barwnikowych.

Opisywana metoda diagnostyczna jest nieinwazyjna, bezbolesna, a opracowany komputerowo wynik badania otrzymujemy w ciągu kilku sekund.

Funkcja Screening:

Funkcja ta jest szczególnie zalecana w przypadku pacjentów z wieloma znamionami barwnikowymi, czyli również dla chorych z zespołem znamion atypowych. Umożliwia ona szybką diagnostykę dermatoskopową licznych znamion, bez konieczności zapisywania obrazów. Jeżeli wizualizowane znamiona okażą się jednak podejrzane, ich obraz można zapisać w celu ułatwienia dalszej regularnej kontroli lub wykonać badanie z wykorzystaniem Moleanalyzer, które określi nam stopień złośliwości zmiany.

Funkcja Mole Mapping:

Program do wczesnego wykrywania czerniaka skóry. Pozwala na obserwację zmian barwnikowych w czasie poprzez zestawienie zdjęć wykonywanych w trakcie kolejnych wizyt kontrolnych. Program umożliwia równoległe dokonanie analizy dwóch zmian i porównanie ich parametrów. Rozróżnienie zmian łagodnych od złośliwych oparte jest na skomplikowanych algorytmach matematycznych.

Ocena komputerowa zmiany jest weryfikowana z obserwacjami lekarza, który podejmuje ostateczną diagnozę.

Funkcja BodyScan pro:

Funkcja analizowania dużej ilości zmian. BodyScan pro pozwala automatycznie porównać dwie fotografie całego ciała poprzez nałożenie na siebie obrazów. Wszystkie nowo powstałe zmiany zakreślane są czerwonym kółeczkiem. Jest to precyzyjna, oszczędzająca czas technika przeznaczona zwłaszcza dla pacjentów z zespołem znamion dysplastycznych.

Zielone kółka oznaczają brak zmian w obrębie wcześniej istniejących znamion, żółte kółka oznaczają minimalne zmiany w obrębie znamion, natomiast czerwone kółka powstają wokół znamion, w obrębie których komputer stwierdził ewidentne zmiany lub są to zmiany, których nie było podczas wcześniejszej wizyty lekarskiej.

Podejrzane zmiany można zaznaczyć niebieską flagą, a następnie wykonać analizę komputerową wykorzystując system Moleanalyzer.

Zmiany barwnikowe, zidentyfikowane w procesie analizy komputerowej FotoFinderdermoscope HD jako podejrzane wymagają konsultacji lekarza specjalisty. W następnym etapie zmiana taka usuwana jest chirurgicznie wraz z marginesem zdrowej skóry. Materiał pobrany w trakcie zabiegu chirurgicznego wymaga badania histopatologicznego (mikroskopowego), ostatecznie weryfikującego charakter wyciętej zmiany (złośliwa/łagodna). Całkowite usunięcie zmiany złośliwej (czerniaka) daje prawie 100% prawdopodobieństwa wyleczenia.

Artykuły powiązane:

1. Usuwanie znamion
2. Znamię błękitne
3. Znamiona atypowe

Znamiona barwnikowe, nazywane również łagodnymi nowotworami melanocytowymi, są bardzo często spotykane. Przez niektóre osoby uważane są za szczególne znaki urody, a przez inne za defekt kosmetyczny. Większość zmian barwnikowych jest łagodna i tylko w rzadkich przypadkach ulega zezłośliwieniu.

U około 30% pacjentów z czerniakiem złośliwym nowotwór rozwinął się na podłożu istniejącego znamienia melanocytowego, dlatego przed przystąpieniem do określonego działania, należy przeprowadzić właściwą diagnostykę (dermatoskopia, Fotofinder) oraz rozważyć wszystkie możliwe metody leczenia, wybierając nie tylko tę, dzięki której osiągniemy najlepszy efekt kosmetyczny, ale również tę, która będzie w danym przypadku najbezpieczniejsza.

Obraz kliniczny i postępowanie w przypadku plam melanocytowych

Piegi

Piegi szczególnie często obserwuje się u pacjentów o jasnym odcieniu skóry. Z reguły pojawiają się przed 3 rokiem życia. Piegi są plamami jasnobrązowymi o średnicy około 3 mm, występującymi głównie w obrębie twarzy, ale mogą również być zlokalizowane w okolicy dekoltu, ramion oraz przedramion. W zależności od intensywności ekspozycji na promieniowanie słoneczne, piegi wykazują różny stopień natężenia barwy. Im bardziej dana osoba jest eksponowana na promieniowanie słoneczne, tym odcień piegów jest ciemniejszy. Nigdy jednak nie będą tak ciemne jak plamy soczewicowate. Jedną z cech różnicujących plamy soczewicowate i piegi jest fakt, że piegi zanikają przy braku stymulacji promieniowaniem UV (np. w okresie zimowym).

Czytaj dalej: Piegi

Plamy koloru kawy z mlekiem

Plamy koloru kawy z mlekiem powstają we wczesnym dzieciństwie. Są to duże, jasnobrązowe plamy o równomiernym zabarwieniu i delikatnym odgraniczeniu. Występują pojedynczo, natomiast mnogie plamy koloru kawy z mlekiem często są związane z różnymi zespołami chorobowymi. Plamy tego typu to zmiany łagodne, nigdy nie ulegające zezłośliwieniu.

Czytaj dalej: Plamy koloru kawy z mlekiem

Plamy soczewicowate

Plamy soczewicowate najczęściej pojawiają się w dzieciństwie, a ich liczba może zwiększyć się w wieku dojrzałym. Są zmianami ciemnobrązowymi, o wymiarach zbliżonych do 1cm. Mogą być zlokalizowane w obrębie skóry całego ciała oraz na granicy skóry i błon śluzowych, a także w obrębie spojówek.

Czytaj dalej: Plamy soczewicowate

Znamię Beckera

Znamię Beckera jest najczęściej zmianą nabytą, ale zdarzają się również przypadki znamion wrodzonych. Znamię zostaje najczęściej zauważone w drugiej lub trzeciej dekadzie życia, często po epizodzie intensywnej ekspozycji na promieniowanie słoneczne. Zmiany występują jednostronnie i najczęściej lokalizują się w obrębie skóry barku lub ramion.

Czytaj dalej: Znamię Beckera

Obraz kliniczny i postępowanie w przypadku znamion melanocytowych

Znamiona melanocytowe możemy podzielić na wrodzone i nabyte. Wyróżniamy znamiona skórne, do których zaliczamy odmiany znamienia błękitnego, plamę mongolską, znamię Oty i znamię Ito oraz zwykłe znamiona melanocytowe, do których zaliczamy formy szczególne, między innymi znamię Spitza, znamię Suttona, plamę soczewicowatą (omówioną powyżej z innymi plamami soczewicowatymi) znamię dysplastyczne oraz znamię wrodzone.

Znamiona skórne:

Znamię błękitne

Znamiona błękitne są dosyć często spotykane. Najczęściej pojawiają się w okresie dojrzewania. Mogą występować w obrębie całej powierzchni skóry. Wyróżniamy 3 rodzaje znamion błękitnych[9]: znamię błękitne pospolite, znamię błękitne komórkowe oraz złośliwe znamię błękitne. Pospolite znamię błękitne jest niebieskim lub czarno-niebieskim guzkiem o średnicy od 0,5 do 1,0 cm.

Czytaj dalej: Znamię błękitne

Zwykłe znamiona melanocytowe

Znamiona melanocytowe nabyte pojawiają się w obrębie skóry po urodzeniu. Rzadko występują we wczesnym dzieciństwie, ale ich liczba zwiększa się i osiąga swój szczyt w trzeciej dekadzie życia. Następnie liczba znamion melanocytowych zwykłych ulega zmniejszeniu, ponieważ znamiona przechodzą w fazę inwolucji.

Średnio u osoby dorosłej występuje około 20-30 znamion zwykłych. Znamiona melanocytowe charakteryzują się szerokim spektrum obrazów klinicznych. Typowe, najczęściej spotykane znamię melanocytowe jest guzkiem wielkości 2-6 mm, brązowego koloru o wyraźnie zaznaczonej, regularnej granicy. Bardzo duże znaczenie ma związek znamienia melanocytowego z wystąpieniem czerniaka złośliwego. Około 1/3 pacjentów z czerniakiem złośliwym podaje w wywiadzie obecność znamienia melanocytowego w miejscu czerniaka.

Znamię Spitza

Szczególna odmiana zwykłego znamienia barwnikowego

Łagodny guz melanocytowy występujący głównie u dzieci[10] i w mniejszym stopniu u osób dorosłych. Obraz histopatologiczny znamienia przypomina czerniaka złośliwego i często stanowi duży problem diagnostyczny. Grupa badająca histopatologię znamion Spitza stwierdziła, że nie można definitywnie stwierdzić, że pomimo tego, że nie znaleziono przerzutów, znamię Spitza nie jest czerniakiem złośliwym. Brak przerzutów nie może wykluczyć rozpoznania czerniaka[11].

Czytaj dalej: Znamię Spitza

Znamię Suttona

Szczególna odmiana zwykłego znamienia barwnikowego

Znamię Suttona, często nazywane znamieniem typu „halo” pojawia się zwykle u osób poniżej 20 roku życia. Znamię Suttona jest to znamię otoczone obszarem odbarwienia, najczęściej ulegające regresji. Patogeneza tego zjawiska jest nieznana. W 20% przypadków znamię Suttona powiązane jest ze znamieniem atypowym lub czerniakiem złośliwym. W typowym znamieniu typu „halo” znamię centralne, wielkości 3-6 mm, charakteryzuje się regularnym, wyraźnym brzegiem i równomiernym jasno lub ciemnobrązowym zabarwieniem.

Czytaj dalej: Znamię Suttona

Znamię płaskie

Zwykłe znamię melanocytowe.

Znamię płaskie jest najczęściej znamieniem nabytym, ale zdarzają się również formy wrodzone. Znamię występuje w obrębie tułowia oraz kończyn. Jasnobrązowa plama ma często wielkość 1-4 cm, a ciemniejsze, drobne plamki bądź grudki rozsiane na jej powierzchni sięgają rozmiarów 1-6 mm.

Czytaj dalej: Znamię płaskie

Wrodzone znamiona melanocytowe

Wrodzone znamiona melanocytowe obecne są w obrębie skóry już w momencie urodzenia. Część z nich może nie zostać z początku zauważona ze względu na brak widzialnego barwnika[14].

Czytaj dalej: Wrodzone znamiona melanocytowe

Znamiona atypowe

Znamiona atypowe mogą być pojedyncze lub mnogie. Mogą występować sporadycznie lub rodzinnie, szczególnie w przypadku zespołu znamion dysplastycznych. Znamiona te pojawiają się z reguły pod koniec pierwszej dekady życia. Postać sporadyczna może wystąpić w każdym okresie życia, natomiast w przypadku znamion występujących rodzinnie najczęściej pojawiają się pod koniec drugiej dekady życia.

Czytaj dalej: Znamiona atypowe

Artykuły powiązane:

1. Znamię Beckera
2. Znamię błękitne
3. Znamię Suttona

Każdy zabieg chirurgiczny, ginekologiczny czy ortopedyczny wiążący się z cięciem skóry pozostawia na jej powierzchni ślad w postaci blizny. Kształt, szerokość i wygląd blizn zależą od ich umiejscowienia i kierunku cięcia.

W przypadku operacji zaplanowanych cięcia wykonuje się równolegle do linii skórnych. Pozwala to na szybkie zagojenie się rany z pozostawieniem niewidocznej lub mało zauważalnej blizny. Nie zawsze jednak lekarz operujący może dostosować linię cięcia do linii skórnych. Wtedy blizna może być nieco szersza, rozciągnięta i wciągająca skórę otaczającą. Nieestetyczne blizny najczęściej pozostają, gdy rana nie goi się na skutek długo utrzymującego się stanu zapalnego lub gdy blizna ulega przerostowi i powstaje bliznowiec.

Bliznowiec (keloid) jest zgrubieniem w miejscu blizny złożonym z tkanki łącznej włóknistej. Istnieje pewna skłonność osobnicza do ich występowania. Są to twarde włókniste guzy, o kształcie podłużnym lub nieregularnym, często z wypustkami, a pokrywająca je skóra jest gładka, matowo-biała lub sino-czerwona. Ich umiejscowienie zależy od miejsca uszkodzenia skóry. Najbardziej narażeni na ich występowanie są ludzie młodzi, a predysponowane okolice to szyja, kark, ramiona i plecy.
Leczenie tych zmian jest niezwykle trudne i długotrwałe. Działania profilaktyczne należy rozpocząć bardzo wcześnie. Zaleca się stosowanie maści i kremów z wyciągiem z roślin (Cepan), z alantoiną z dodatkiem heparyny lub jej pochodnych (Contractubex) oraz z silikonem (Zyraderm, Veraderm, Dermatix). Należy zacząć je stosować praktycznie zaraz po zagojeniu rany. W przypadku blizn pooparzeniowych dużą rolę odgrywają opatrunki uciskowe. Gdy działania te nie zapobiegną rozrostowi blizn i bliznowce już powstaną, wykorzystuje się w celu ich leczenia opatrunki okluzyjne z silikonem (Medi-Gell), ostrzykiwanie bliznowców sterydami (Kenalog) lub stosuje się laseroterapię. Wszystkie te metody działają hamująco na syntezę kolagenu i procesy włóknienia.

W przypadku bliznowców pooperacyjnych i pooparzeniowych, wciągających skórę otaczającą, tworzących zagłębienia lub kieszonki oraz powodujących przykurcze ograniczające prawidłową ruchomość stawów, należy zastosować leczenie chirurgiczne polegające na wycięciu zmian i wykonaniu plastyki skórnej.

Artykuły powiązane:

1. Leczenie blizn metodą laseroterapii chirurgicznej
2. Blizny przerostowe i bliznowce
3. Co to jest keloid?

Dermabrazja

Dermabrazja polega na mechanicznym usuwaniu naskórka i górnych warstw skóry właściwej w znieczuleniu miejscowym lub ogólnym w zależności od wielkości powierzchni operowanej. Zabieg ten pozwala usunąć głębsze przebarwienia skórne, blizny potrądzikowe, zmiany pozapalne (np. po ospie wietrznej) oraz powierzchowne zmarszczki twarzy.

Bezpośrednio po zabiegu zakładany jest jałowy opatrunek nasączony środkiem przeciwbakteryjnym i przeciwwirusowym, który zdejmowany jest po 7-10 dniach. Zaletą tej metody jest możliwość usunięcia dość głębokich zmian, lecz wadą długotrwałe, utrzymujące się od 2 do 6 miesięcy początkowo zaczerwienie, a później zaróżowienie skóry operowanej okolicy twarzy.

Retin A – leczenie powierzchni skóry

Zdrowa skóra

O naszej atrakcyjności często świadczy posiadanie gładkiej skóry i czystej cery. Jednak utrzymanie dobrej kondycji naszej skóry jest trudne z powodu upływającego czasu i działania wielu niekorzystnych czynników środowiska zewnętrznego. Twarz jest najbardziej eksponowaną częścią naszego ciała. Na skórze twarzy widoczne są zniszczenia spowodowane działaniem promieniowania słonecznego, zmiany trądzikowe, wysypki i uczulenia, które pozostawiają często trwałe blizny i przebarwienia.

Wiele niechirurgicznych sposobów odnawiania skóry pozwala na wyeliminowanie powierzchownych niedociągnięć skóry i uzyskanie świeżego jej wyglądu. Jednym z takich sposobów jest stosowanie witaminy A w postaci ampułek lub kremu Retin A. Witamina A wpływając na metabolizm komórek skóry pozwala wygładzić jej  powierzchowne zmarszczki i chroni przed niekorzystnym wpływem słońca.

Retin A w kremie może być stosowany jako monoterapia lecz częściej zalecany jest w połączeniu z innymi zabiegami z zakresu chirurgii estetycznej twarzy jak lift twarzy czy piling chemiczny i mechaniczny.

Oczekiwania

Leczenie powierzchni skóry twarzy pozwala w znacznym stopniu poprawić jej wygląd poprzez nadanie jej gładkości, świeżego wyglądu, ale nie pozwala na usunięcie głębszych blizn i wad jej budowy oraz nie stanowi działań profilaktycznych w terapii zmian związanych z wiekiem. Leczenie to nie powinno być traktowane jako mini lift skóry twarzy. Kuracja preparatami zawierającymi witaminę A pozwala jedynie na uzyskanie drobnej poprawy wyglądu, lecz nie tak dużej jak w przypadku zabiegu chirurgicznego, dermabrazji czy pilingu chemicznego.

Planowanie leczenia

Podczas wstępnej konsultacji należy omówić z lekarzem cele leczenia, własne oczekiwania, przeciwwskazania, efekty uboczne kuracji witaminą A i powikłania oraz przebieg okresu rekonwalescencji. Lekarz wyjaśni ze szczegółami etapy leczenia i zaleci odpowiednie stężenie witaminy A w zależności od wieku, stanu skóry oraz wcześniejszych zabiegów chirurgiczny w obrębie skóry twarzy.

Po dokładnej ocenie stanu ogólnego, uzyskaniu informacji dotyczących przebytych chorób, uczuleń na leki i substancje, lekarz wyjaśni etapy terapii i zaleci odpowiednią postać i dawkę witaminy A.

Kuracja witaminą A w postaci kremu Retin A jest wskazana u pacjentów z niewielkimi zmarszczkami twarzy i drobnymi plamami powstałymi w wyniku działania promieniowania słonecznego. Natomiast u pacjentów, u których planowany jest inny zabieg np.  piling chemiczny, Retin A wykorzystuje się jako kurację przygotowującą skórę twarzy. Retin A bowiem powoduje delikatne złuszczanie powierzchownych warstw skóry, co pozwala  kwasom pilingującym na głębsze i bardziej równomierne penetrowanie. Stosowanie witaminy A nie jest wskazane u kobiet w ciąży i matek karmiących, ponieważ nie znany jest jeszcze jej wpływ na płód i niemowlę.

Uczulenia i reakcje uboczne

Zastosowanie Retin A nie wywołuje większym problemów medycznych. Najczęściej zdarzają się delikatne, przejściowe podrażnienia skóry w postaci miejscowego zaczerwienia bądź wysuszenia. Jeżeli takie objawy są zauważalne lekarz może polecić stosowanie kremu o mniejszy stężeniu lub co drugi dzień.

Leczenie kremem Retin A

Stosowanie kremu Retin A polega na codziennym nakładaniu i delikatnym rozsmarowaniu niewielkiej jego ilości w umytą skórę twarzy. Zabieg taki należy wykonywać raz lub dwa razy dziennie, najlepiej rano i wieczorem. Ponieważ Retin A może powodować wysuszenie skóry, lekarz może zalecić mniejsze stężenie krem lub stosowanie go raz dziennie wieczorem lub co drugi dzień. Zwykle kuracja ta powinna być kontynuowana przez minimum osiem miesięcy do jednego roku. Następnie zmniejsza się stężenie zalecanego kremu bądź należy go stosować dwa do trzech razy w tygodniu. Praktycznie krem zawierający witaminę A powinno się stosować do końca życia.

Zawsze po rozpoczęciu kuracji witaminą A zauważa się w obrębie leczonej skóry zaczerwienie, swędzenie, pieczenie lub jej wysuszenie. Objawy te z czasem zanikają, a skóra przyzwyczaja się do zaleconej terapii.

Krem Retin A znacznie wysusza skórę i złuszcza jej powierzchowne warstwy, należy zwiększyć dbałość o nią przez stosowanie kremów zawierających duże numery filtrów przeciwsłonecznych.  Podrażniona skóra jest bowiem bardzo delikatna i bardziej wrażliwa na promieniowanie ultrafioletowe. Krem Retin A powoduje subtelne poprawienie stanu i tonacji skóry twarzy, wygładza drobne powierzchowne zmarszczki, zmniejsza poszerzone pory skóry oraz łagodzi przebarwienia głównie posłoneczne.

Trądzik zwyczajny i blizny potrądzikowe.

Trądzik jest jedną z najczęstszych chorób skóry rozpoczynających się w okresie dojrzewania. Aż u 50% osób może utrzymywać się w wieku dorosłym. Obecnie uważa się, że trądzik jest chorobą przewlekłą a nie jedynie samoograniczającym się stanem występującym u nastolatków. U 30% pacjentów z trądzikiem mogą w przyszłości powstać blizny potrądzikowe.

Przyczyny trądziku

Wśród najważniejszych czynników wpływających na powstanie trądziku należy wymienić wytwarzanie łoju przez gruczoły łojowe, zasiedlenie gruczołów łojowych przez bakterie Propionibacterium acnes, zmiany w procesie keratynizacji oraz uwalnianie mediatorów zapalnych w skórze.

Trądzik – Objawy kliniczne

W zależności od nasilenia choroby w przebiegu trądziku obecne są zaskórniki zamknięte, zaskórniki otwarte, grudki, krosty, guzki, ropnie, torbiele i przetoki. Z reguły na skórze stwierdza się jednocześnie kilka rodzajów wykwitów. W następstwie zmian trądzikowych obserwuje się przebarwienia oraz blizny.

Leczenie trądziku

Leczenie trądziku jest konieczne w celu ograniczenia aktywności choroby i zmniejszenia prawdopodobieństwa wystąpienia bliznowacenia potrądzikowego. Powstanie trwałych zmian potrądzikowych na twarzy może być przyczyną zaburzeń emocjonalnych.

Leczenie trądziku jest przewlekłe. Polega przede wszystkim na stosowaniu preparatów o działaniu miejscowym a okresowo, w przypadku nasilenia zmian, leków doustnych.

1) Leczenie miejscowe jest wystarczającym sposobem leczenia u 60% pacjentów z trądzikiem. Preparaty o działaniu miejscowym działają przeciwzaskórnikowo, przeciwłojotokowo, przeciwzapalnie i przeciwbakteryjnie.

Grupy preparatów stosowanych w leczeniu miejscowym:
a – pochodne witaminy A
b – kwas azelainowy
c – nadtlenek benzolu
d – antybiotyki

2) W przypadku cięższych postaci trądziku lub braku efektu podczas leczenia miejscowego należy włączyć leczenie ogólne.

Grupy preparatów stosowanych w leczeniu ogólnym:
a – leki hormonalne
b – antybiotyki
c – pochodne witaminy A

3) W niektórych przypadkach można zastosować leczenie wspomagające w postaci chemicznego złuszczania naskórka (peelingi chemiczne).

Zmiany potrądzikowe

1) Przebarwienia potrądzikowe

W leczeniu przebarwień potrądzikowych dobre efekty uzyskuje się w wyniku zastosowania peelingów chemicznych lub laseroterapii.

2) Blizny potrądzikowe

W wyniku bliznowacenia w przebiegu trądziku mogą powstawać zarówno blizny przerostowe jak i blizny zanikowe.

I. W leczeniu blizn przerostowych można zastosować:
a – żele silikonowe
b – zamrażanie ciekłym azotem
c – ostrzykiwanie kortykosteroidami

II. W leczeniu blizn zanikowych można zastosować różne rodzaje zabiegów w zależności od charakteru blizny.

W przypadku leczenia licznych, ale płytkich blizn warto jest spróbować peelingi chemiczne, które kilkakrotnie powtarzane w określonych odstępach czasu dają dobre efekty.

Inną metodą stosowaną w leczeniu tego typu blizn jest laseroterapia laserem frakcjonującym, która powoduje powstanie drobnych, szybkogojących się uszkodzeń naskórka i skóry właściwej. Podobny efekt można uzyskać w leczeniu blizn metodą wykorzystującą dermaroller.

Dermaroller to obracająca się szczoteczka pokryta igłami o odpowiedniej wielkości. Mechaniczne, drobne uszkodzenia naskórka lub skóry właściwej powodują szybką regenerację skóry.

Głębokie blizny wymagają leczenia operacyjnego. W zależności od charakteru zmian blizny potrądzikowe leczy się dermabrazją, tzw. metodą subcision (podcięciem blizny) oraz przeszczepami prawidłowej skóry w miejsce blizn (punch grafting).

Wszystkie powyżej wymienione metody wymagają znieczulenia miejscowego.

Artykuły powiązane:

1. Dermabrazja, Retin A
2. Usuwanie blizn i bliznowców
3. Na czym polega chirurgiczna korekcja blizn pooperacyjnych?

Każda blizna na skórze, a szczególnie w obrębie odsłoniętych części ciała ludzkiego, jest trudna do zaakceptowania i działa destrukcyjnie na psychikę.

Proces gojenia rany składa się z kilku następujących po sobie etapów. Pierwszy z nich to faza reakcji zapalnej, podczas której dochodzi do migracji komórek fagocytarnych, takich jak: makrofagi, granulocyty i monocyty. W drugiej fazie, proliferacji i angiogenezy, komórki te ulegają przekształceniu w fibroblasty produkujące włókna kolagenowe oraz dochodzi do proliferacji włośniczek z tworzeniem się na czyń krwionośnych. Podczas trzeciej fazy, modelowania i przebudowy, blizna staje się miękka i blednie. Okres po wstawania i modelowania blizny trwa do 12 miesięcy.

Nie we wszystkich jednak przypadkach gojenie rany przebiega w ten sposób. Bywa, że blizna staje się przerosła lub rozrasta się w niekontrolowany sposób. Staje się ona wówczas twarda, gruba, mało elastyczna, dając bardzo nieestetyczny wygląd. Może także upośledzać funkcje stawów przez tworzące się przykurcze lub prowadzić do deformacji kości, co zdarza się zwłaszcza u dzieci.

Pierwsze doniesienia o przerostowych bliznach skórnych i bliznowcach sięgają X wieku i pochodzą z Nigerii. Ojcem nazwy „keloid” (bliznowiec) był Alibert, który w 1816 roku tę zmianę skórną przyrównał do szczypiec kraba (grec. khele). Po raz pierwszy przedstawił on przypadek bliznowca na kongresie medycznym w Paryżu w 1806 roku.

Bliznowiec (keloid) jest to rodzaj patologicznego gojenia się skóry po nie wielkim urazie z przerwaniem jej ciągłości. Tkanki bliznowca charakteryzują się niekontrolowanym rozrostem poza granice rany.

Blizna przerostowa jest tkanką bliznowatą rozrastającą się tylko w obrębie uszkodzonej wcześniej skóry i nie rozrastającą się dookoła. Blizna taka jest gruba, zaczerwieniona i wy staje ponad powierzchnię skóry otaczającej.

Dawniej uważano, że bliznowiec i blizna przerostowa to to samo, jednak dokładna ocena morfologiczna i histologiczna pozwoliła odróżnić te dwie zmiany od siebie.
Tylko dokładne poznanie mechanizmów formowania się przerostowych blizn i bliznowców pozwala na skuteczne wyleczenie i określenie działań profilaktycznych.

Bliznowce występują głównie u ciemnoskórych mieszkańców krajów afroamerykańskich. W samej Afryce bliznowce występują na tyle często, że są powszechnie akceptowane. Częstość występowania bliznowców u rasy ciemnej jest 15 razy większa niż u rasy białej i dotyczy około 16% populacji rasy ciemnoskórej. Dość często bliznowce występują też wśród narodów azjatyckich i południowoeuropejskich. Problem ten nie dotyczy jedynie albinosów.

Na podstawie tych doniesień stwierdzono zależność występowania bliznowców od ilości komórek barwnikowych (melanocytów) obecnych w skórze. Dodatkowo również zwrócono uwagę na pewną zależność rodzinną występowania tej skłonności. Powstawanie bliznowców nie zależy od płci, jednak częściej występują one u kobiet, ponieważ kolczykowanie uszu czy pępka (tzw. piercing) jest głównie ich domeną. Częstość występowania nie zależy od wieku, choć bardziej predysponowane są osoby młode, pomiędzy 10. a 30. rokiem życia.

Ryzyko rozwoju blizny przerostowej lub bliznowca wzrasta, gdy gojeniu rany towarzyszy infekcja lub gdy rana zeszyta jest pod dużym napięciem. Wyjątkiem od tej reguły są płatki uszu, gdzie nie ma napięcia, a jednak bliznowce powstają.

Istnieje również pewna zależność występowania zmian od poziomu hormonów płciowych u kobiet. I tak, bliznowiec może rozwinąć się w każdym wieku kobiety, ale głównie w okresie pokwitania i ciąży, a mniej w okresie menopauzy.

Pacjentka lat 42 z licznymi bliznowcami skóry pleców

Przyczyna formowania się blizn przerostowych i bliznowców nie jest znana. W początkowym okresie gojenia się rany wszystkie blizny wyglądają prawidłowo. Różny jest natomiast czas powstawania zaburzeń gojenia od momentu urazu. Okres pojawienia się bliznowca czy blizny przerostowej może wynosić od 4 miesięcy do kilku lat.

Miejscami predysponowanymi do ich rozwoju są: uszy, policzki, brzeg żuchwy, broda, dolna połowa twarzy, szyja, dekolt, okolica mostka, górna część klatki piersiowej, kark, barki, ramiona, przedramiona oraz górna część pleców. Niezwykle rzadko bliznowce występują w okolicach górnej części twarzy, otoczki brodawki sutkowej, na rządów rodnych i w obrębie kończyn dolnych. Nie spotyka się tego rodzaju zmian na skórze powiek, stóp i dłoni oraz na błonach śluzowych.

Nieodzownym warunkiem powstania blizny przerostowej czy bliznowca jest przerwanie ciągłości skóry. Może ono powstać na skutek urazu chirurgicznego, kolczykowania, owrzodzenia, starcia skóry , (abrazji) tatuażu, iniekcji, ukąszenia, oparzenia chemicznego czy termicznego, procesu zapalnego skóry, takiego jak infekcja opryszczką (Herpes Zoster), trądziku młodzieńczego, zapalenia mieszków oraz zapalenia przymieszkowego skóry.

Bliznowce i blizny przerostowe powodują znaczny defekt kosmetyczny. Towarzyszą im często takie dolegliwości jak: swędzenie, pieczenie, silne zaczerwienie w okresach zdenerwowania czy podwyższonego ciśnienia krwi, np. po wypiciu alkoholu, a także ból, uczucie napięcia, dysfunkcje stawów i zaburzenia ruchomości.

Występowaniu bliznowców towarzyszą często inne choroby, takie jak: progeria (szybsze starzenie się), zmiany osteogenezy, scleroderma, zaburzenia rozrostu tkanek oraz choroby endokrynologiczne – akromegalia i zaburzenia płciowe.

Bardzo podobne objawy do wyżej wymienionych towarzyszą włókniakom złośliwym i włókniakorakom skóry (np. dermatofibrosarcoma protuberans), stąd należy przeprowadzić dokładne badanie, by nie przeoczyć rozrostu nowotworowego. Zarówno blizna przerostowa, jak i bliznowiec nie stanowią zmiany przednowotworowej.

Leczenie

Prawidłowe poznanie przyczyn i mechanizmu powstawania blizn przerostowych i bliznowców pozwoliłoby na dokładne określenie działania profilaktycznego i terapeutycznego. Istnieje szereg różnych sposobów ich leczenia, jednak żadna z tych metod nie jest całkowicie skuteczna. Stosowanie jednej metody powoduje dość szybki nawrót schorzenia, nawet w 100%. Najczęściej stosuje się więc terapię skojarzoną, pozwalającą na uzyskanie dobrego efektu kosmetycznego. Celem leczenia jest poprawa wyglądu estetycznego blizny przerostowej i bliznowca, co znacznie polepsza samopoczucie i komfort życia pacjenta. Jednak przede wszystkim terapia ma poprawić lub złagodzić objawy kliniczne poprzez zmniejszenie lub wyeliminowanie uczucia bólu, pieczenia i uzyskanie prawidłowego zakresu funkcji stawów.

Leczenie chirurgiczne polegające na wycięciu blizny przerostowej – początkowo poprawia jej wygląd, jednak w dużym stopniu powoduje nawrót (od 45 do 100%). Jeżeli po dwóch latach od wycięcia nie nastąpi nawrót blizny przerostowej, uważa się ją za całkowicie wyleczoną. W przypadku bliznowców leczenie chirurgiczne nie jest zalecane z powodu znacznego ryzyka jeszcze większego rozrostu.

Korekcja blizny przerostowej powinna opierać się na plastykach, których celem jest zredukowanie napięcia brzegów rany poprzez zmianę jej przebiegu. Linie cięć planuje się zgodnie z liniami skórnymi Langera. By uzyskać lepszy efekt kosmetyczny i zapobiec nawrotom, korzystniej jest zastosować terapię kombinowaną, np. chirurgiczne wycięcie z presoterapią (leczenie uciskiem), sterydami, opatrunkiem silikonowym czy radioterapią. W ten sposób ryzyko nawrotu zmniejsza się nawet do 25%.

Sterydy stosuje się w leczeniu bliznowców i blizn przerostowych od 1960 roku. W wyniku ich stosowania blizna staje się bardziej miękka i „opada” do poziomu powierzchni skóry. Skuteczność terapii z użyciem sterydów dochodzi do 95%. Sterydoterapia może być stosowana jako monoterapia lub terapia wspomagająca wcześniejsze chirurgiczne wycięcie. Kortykosterydy podaje się miejscowo w postaci wstrzyknięć, a najczęściej wykorzystywanym preparatem jest Kenalog {triamcinolone acetonide) w dawce 1 0-40mg/ 1 ml, 1 -6 razy w odstępach 2-4-tygodniowych. Stosowanie sterydów może powodować powstanie miejscowych objawów ubocznych, do których zaliczamy: zanik i ścieńczenie skóry, przebarwienia (hipopigmentację), zmiany zanikowe skóry, rozrost naczyń krwionośny i teleangiektazje oraz zahamowane gojenie się rany. Przeciwwskazaniem do stosowania sterydów jest ciąża lub planowanie ciąży. Po sterydoterapii ryzyko nawrotu wy nosi 25-50%.

Silikon stosowany jest od wielu lat w leczeniu blizn oparzeniowych. Mechanizm jego działania nie został jednak dokładnie poznany. Jest on syntetycznym polimerem, nie powodującym reakcji zapalnej i reakcji typu ciała obcego. Stosowany miejscowo w postaci żelu lub gotowego opatrunku (plastra), nie przenika do rany. Opatrunek silikonowy zmniejsza uczucie swędzenia i bólu. Profilaktycznie powinien być używany 12 godzin na dobę przez 4 tygodnie. Działanie silikonu zależy od nawodnienia tkanek, a nie od ich napięcia. Dzięki niemu spada zawartość wody w bliźnie, zmniejsza się aktywność naczyń krwionośnych, zmniejszeniu ulega również depozyt kolagenu i dochodzi do obniżenia wysokości blizny. Staje się ona bardziej miękka, mniej napięta i zaczerwieniona.

Interferon pozwala na uzyskanie poprawy w 30 do 50% leczonych przypadków bliznowców i blizn przerostowych. Jego działanie polega na hamowaniu powstawania kolagenu. Leczenie interferonem jest długotrwałe i kosztowne, stąd nie jest szeroko stosowane. Do objawów ubocznych należą: bóle głowy, granulocytopenia i wzrost transaminaz (enzymów wątrobowych). Monoterapia interferonem powoduje nawrót zmian bliznowcowych w 54% przypadków, ale połączenie z wycięciem chirurgicznym zmniejsza ryzyko nawrotu do 19%.

Laseroterapia. Po raz pierwszy zastosowanie laseroterapii w leczeniu bliznowców i blizn przerostowych zostało opisane przez Alfelberga w 1984 roku. Najskuteczniejszy jest laser węglowotlenowy CO2 oraz neodymium:yttrium-aluminum-garwet (Nd:YAG). Wiązka pro mieni laserowych działa hamująco na produkcję kolagenu, zaburzając jego metabolizm i syntezę z fibroblastów w obrębie tkanek bliznowatych. Jednocześnie powoduje ona wzrost kolagenazy (enzymu rozkładającego kolagen) oraz nasilenie procesu rozpadu kolagenu, czyli kolagenolizy, co daje uczucie zmniejszenia napięcia tkanek. Działanie lasera argonowego natomiast daje mały efekt kosmetyczny, dlatego też nie znalazł on szerokiego zastosowania w terapii bliznowców i blizn przerostowych. Ponowne powstanie bliznowca w miejscu leczenia zauważa się w 75 do 100% przypadków, a w obrębie leczonej blizny przerostowej – w 53 do 75%.

Coraz szersze zastosowanie ma Pulseddye laser, który uszkadza mikronaczynia. Zaburzając ukrwienie i odżywianie tkanek bliznowatych, hamuje angiogenezę i zmniejsza w ten sposób widoczne na powierzchni bliznowców i blizn przerostowych prze trwałe zaczerwienienie i liczne teleangiektazje.

Krioterapię z użyciem ciekłego azotu w leczeniu bliznowców i blizn przerostowych stosuje się od 1974 roku. Sesje 2-4-sekundowe w przypadku blizn przerostowych, a 10-15-minutowe w leczeniu bliznowców dają skuteczny efekt. Zimna temperatura zamraża komórki i niszczy naczynia krwionośne, wywołując w nich procesy zakrzepicy. W ten sposób wywołane zaburzenie przepływu krwi powoduje niedokrwienie i niedotlenienie tkanek bliznowatych. Najczęściej czas terapii wynosi 30 sekund, a tempera tura dochodzi do -85, a nawet do -190°C. Temperatura skóry po przyłożeniu sondy wynosi od -20 do -25°C. Po 30 minutach od zakończenia fazy mrożenia pojawia się zaczerwienienie skóry, następnie obrzęk, a dalej pęcherze odmrożeniowe, mumifikacja oraz martwica i strupy. Dla uzyskania lepszego efektu należy krioterapię powtórzyć po miesiącu, a czasem nawet roku lub dwóch latach. Krioterapia stosowana jest jako monoterapia lub łącznie z wycięciem chirurgicznym bądź sterydami. Do rzadko występujących powikłań należą: hipopigmentacja z hiperpigmentacją peryferyjną, atrofia skóry, obrzęki, zapalenia, miejscowa niedoczulica, przetrwałe zaczerwienie nie lub martwica.

Presoterapia polega na leczeniu zmian bliznowatych uciskiem. W tym celu stosuje się różnego rodzaju mankiety uciskowe, ubrania kompresyjne i klipsy. Najlepszy efekt leczenia uzyskuje się w przypadkach bliznowców płatków uszu. Nie wszystkie okolice nadają się do zastosowania ucisku. Nie wolno również stosować go zbyt długo, gdyż może dojść do martwicy tkanek na skutek zaburzenia ukrwienia. Presoterapia znana jest od 1835 roku, jednak szerokie zastosowanie znalazła dopiero w początkach lat 70. w leczeniu rozległych oparzeń termicznych skóry. Zalecany czas stosowania presoterapii to minimum 12, a maksimum 23 godziny na dobę przez 6 do 24 miesięcy. Siła ucisku wynosi 15-40 mmHg, czasem nawet 80 mmHg. Ucisk tkanek bliznowatych powoduje ich niedokrwienie i niedotlenienie, redukując w ten sposób liczbę włókien kolagenowych i wysokość blizny.

Mechanizm radioterapii nie jest dokładnie poznany. Sądzi się, że dobry efekt terapeutyczny w leczeniu bliznowców i blizn przerostowych uzyskuje się dzięki zahamowaniu rozrostu fibroblastów. Pierwszą dawkę można zastosować już w dniu chirurgicznego leczenia zmiany bliznowatej. Dzięki radioterapii uzyskano poprawę nawet w 83 do 92% przypadków, a nawrót udało się zredukować z 36 do 2%. Jeżeli nawet nie uda się uzyskać pełnej i całkowitej remisji, to radioterapia pozwala na złagodzenie lub stałe wyeliminowanie bólu, uczucia pieczenia, swędzenia, ucisku i napięcia. Przy stosowaniu tej metody należy pamiętać o ochronie gonad, soczewki oka i gruczołu krokowego. Najczęstszymi powikłaniami są zmiany miejscowe, takie jak: hiperpigmentacja, hipopigmentacja, zaczerwienienie, teleangiektazje i atrofia skóry. Nawrót zauważa się u 50-100% przypadków leczenia, głównie w początkowym okresie terapii. Po zakończeniu cyklów radioterapii (od 6 miesięcy do roku) nawrót bliznowca i blizny przerostowej jest znacznie mniejszy i wynosi 16-21%. Trzeba zaznaczyć, że mimo tych optymistycznych danych radioterapia należy wciąż do kontrowersyjnych metod leczenia bliznowców. Istnieje bowiem podejrzenie, że stosowanie radioterapii może zwiększać ryzyko rozwoju raka skóry.

Najczęściej stosowane doustne środki farmakologiczne mające zmniejszyć objawy i wyleczyć bliznę przerostową bądź bliznowca to: Metylotrexate, Colchicine, Penicillamine, Verapamil, Calcium, Vitaminum C i E, Retinoid, Tretinoid. Preparaty te najczęściej stosuje się w kombinacji z wycięciem chirurgicznym. Na różnej drodze hamują one syntezę kolagenu i stymulują działanie kolagenazy.

5 Fluorouracyl jest preparatem stosowanym w leczeniu nowotworów. Dzięki działaniu hamującemu na rozrost fibroblastów znalazł on zastosowanie w leczeniu bliznowców. Stosuje się go od 1980 roku w monoterapii, wstrzykując w okolice tkanek bliznowatych. Często podaje się go razem ze sterydami (Kenalogiem) lub łączy z laseroterapią.

Leczenie blizn przerostowych i bliznowców stanowi duży problem, a częstość niepowodzeń i nawrotów wskazuje na brak jednej skutecznej terapii. Jako całkowite wyleczenie uznaje się trwające ponad dwa lata zmniejszenie wyniosłości blizny oraz zahamowanie jej rozrostu w przypadku bliznowców. Jeżeli monoterapia nie pozwala uzyskać dostatecznego efektu po kilku miesiącach, należy zmienić rodzaj terapii bądź zastosować terapię kombinowaną. Leczenie tkanek bliznowatych nie ogranicza się do jednego standardu i wymaga od lekarza dobrej znajomości technik chirurgicznych oraz szerokiej wiedzy z za kresu stosowanych metod terapii wspomagającej.

dr n. med. Małgorzata Kolenda

Artykuły powiązane:

1. Usuwanie blizn i bliznowców
2. Chirurgiczne leczenie tatuaży
3. Co to jest keloid?

Znamiona atypowe mogą być pojedyncze lub mnogie. Mogą występować sporadycznie lub rodzinnie, szczególnie w przypadku zespołu znamion dysplastycznych.

Znamiona te pojawiają się z reguły pod koniec pierwszej dekady życia. Postać sporadyczna może wystąpić w każdym okresie życia, natomiast w przypadku znamion występujących rodzinnie najczęściej pojawiają się pod koniec drugiej dekady życia.

Znamiona atypowe mogą być zlokalizowane na całej powierzchni skóry oraz na błonach śluzowych. Najczęściej obserwowane cechy kliniczne znamion atypowych to asymetria, różnorodne zabarwienie, wielkość powyżej 3-5 mm, niewyraźne i nieregularne granice oraz zróżnicowana powierzchnia. Część znamion ma charakter plamy, inne mogą być guzkami lub tworzyć guzki w obrębie plamy. Czasami zdarzają się nawet guzki uszypułowane.

Postępowanie terapeutyczne w przypadku znamion atypowych uwarunkowane jest ilością znamion występujących w obrębie skóry oraz wywiadem osobniczym i rodzinnym w kierunku występowania czerniaka złośliwego lub zespołu znamion atypowych. Jeżeli cechy atypowe są miernie nasilone, ogniska należy uważnie obserwować. Liczba znamion atypowych w ciągu życia zazwyczaj rośnie, a same znamiona mogą się powiększać. Pacjenci z dużą liczbą znamion atypowych wymagają kontroli co 6-12 miesięcy[10]. Kontrola ta polega na dokładnych pomiarach wielkości zmian oraz na ich ocenie dermatoskopowej. Niezwykle pomocnym w diagnostyce znamion atypowych jest videodermatoskop (FotoFinder).

Każde podejrzane ognisko, mogące być czerniakiem musi być usunięte z marginesem 2 mm[9] i poddane badaniu histopatologicznemu. Znamiona atypowe nie powinny być leczone metodą laseroterapii[3].

Czerniak jest rzadkim nowotworem skóry, ale zachorowalność stale wzrasta. Co roku w Polsce odnotowuje się około 1100 nowych przypadków czerniaka i nowotwór ten coraz częściej dotyczy młodych ludzi. Rozległy zabieg chirurgiczny jest jedynym możliwym leczeniem radykalnym.

Wczesne rozpoznawanie podejrzanych o transformacje nowotworową znamion stanowi poważne wyzwanie (Fotofinder). Wiele znamion barwnikowych posiadających ewidentne cechy sugerujące ich podejrzany charakter pozostaje bez odpowiedniego leczenia. Pacjenci często bagatelizują obecność podejrzanych znamion, co jest spowodowane zarówno brakiem wiedzy, jak i obawami przed ewentualnym leczeniem chirurgicznym i otrzymaniem „tragicznej” diagnozy. Usunięcie, z odpowiednim marginesem chirurgicznym ogniska, czerniaka złośliwego, którego grubość w skali Breslow nie przekracza 1mm w 99% jest zabiegiem radykalnym, całkowicie eliminującym chorobę. Każdy kolejny milimetr grubości ogniska nowotworowego zwiększa prawdopodobieństwo rozprzestrzenienia choroby w organizmie, w tym, w pierwszej kolejności, pojawienia się przerzutów w okolicznych węzłach chłonnych.

Artykuły powiązane:

1. Znamiona i brodawki
2. Usuwanie znamion
3. Znamię błękitne

Wrodzone znamiona melanocytowe obecne są w obrębie skóry już w momencie urodzenia. Część z nich może nie zostać z początku zauważona ze względu na brak widzialnego barwnika.

Znamiona melanocytowe wrodzone dzielimy ze względu na wielkość ogniska, jaką dana zmiana osiągnie w dorosłości. Ostatnie doniesienia proponują szerszy podział znamion wrodzonych na:

1. znamiona małe (o średnicy poniżej 1,5 cm)
2. znamiona średnie (o średnicy 1,5-10 cm)
3. znamiona duże (o średnicy 11-20 cm)
4. znamiona olbrzymie (o średnicy powyżej 20 cm).

Znamiona melanocytowe wrodzone najczęściej mają charakter owalnych ognisk o wyraźnej granicy i zabarwieniu od jasnego do ciemnego brązu. Z czasem znamiona wrodzone mogą stawać się ciemniejsze lub jaśniejsze. Rzadziej w obrębie ich powierzchni mogą powstawać guzki lub guzy. Ogniska mogą być owłosione. Zmianom z reguły nie towarzyszą objawy subiektywne, ale w sporadycznych przypadkach pacjenci mogą odczuwać świąd, uczucie suchości, pieczenia lub bólu.

Czerniak złośliwy może rozwinąć się na podłożu każdego rodzaju wrodzonego znamienia melanocytowego[15] a ryzyko wystąpienia czerniaka w pewnym zakresie koreluje z wielkością znamienia.

Przed rozpoczęciem leczenia należy rozważyć wszystkie możliwe następstwa leczenia chirurgicznego, w tym efekt kosmetyczny zabiegu, możliwość pozabiegowego bliznowacenia, ryzyko związane ze znieczuleniem pacjenta oraz ryzyko rozwoju czerniaka. Największe ryzyko rozwoju czerniaka stanowią duże i olbrzymie znamiona, wymagające licznych zabiegów w celu ich całkowitego usunięcia. Poza tym wycięcie wszystkich komórek znamionowych nie jest możliwe i znamię może odrastać z pozostawionych komórek [16,17]. Niemniej, najlepszą metodą profilaktyczną jest nadal leczenie chirurgiczne.

Innym wskazaniem do leczenia znamion są względy kosmetyczne, które mogą być w dużej mierze związane z wielkością oraz lokalizacją znamienia. Jeżeli szpecące znamię zostanie wcześnie usunięte, nie staje się przyczyną wielu psychologicznych problemów, zarówno emocjonalnych, jak i związanych z funkcjonowaniem w społeczeństwie[18].

Dobór odpowiedniej techniki chirurgicznego usunięcia znamienia związany jest głównie z jego wielkością. W przypadku małych znamion wystarczy proste wycięcie, zbliżenie brzegów rany oraz jej zaszycie. W celu usunięcia większych znamion konieczne są zabiegi z przesunięciem płata skórnego, przeszczepem wolnego płata oraz z zastosowaniem tzw. ekspanderów. W przypadku nieostrej granicy należy poszerzyć margines (standardowo wynoszący 1-2 mm). Zastosowanie ekspanderów tkankowych jest leczeniem z wyboru w przypadku znamion dużych i olbrzymich głowy owłosionej i czoła. Rozciąganie stosuje się przez 10-12 tygodni z 2-3 miesięczna przerwą pomiędzy cyklami. Oprócz zwykłych zabiegów chirurgicznych w niektórych ośrodkach do usuwania znamion wrodzonych stosuje się dermabrazję, w trakcie której usuwany jest naskórek i część skóry właściwej. W wyniku tego zabiegu dochodzi do zmniejszenia stopnia pigmentacji poprzez eliminację powierzchniowych komórek znamionowych. Ta metoda leczenia daje najlepsze wyniki, gdy jest zastosowana we wczesnym okresie życia pacjenta, ze względu na słabsze przyleganie do siebie elementów naskórka i skóry właściwej. W przypadku dermabrazji, jak również łyżeczkowania, ponownie pojawia się problem niecałkowitego usunięcia komórek znamienia, które mogą znajdować się głębiej w skórze, i które potencjalnie mogą ulec zezłośliwieniu[19,20].

Istnieją również chemiczne sposoby usuwania znamion o powierzchniowo ułożonych komórkach znamionowych. Środki chemiczne aplikowane są na zmianę skórną w postaci peelingów.

Szeroko rozpowszechnione są również próby zastosowania laserów w leczeniu znamion wrodzonych. Niezwykle atrakcyjna jest możliwość usuwania owłosienia w obrębie znamion.

Artykuły powiązane:

1. Znamiona i brodawki
2. Usuwanie znamion
3. Znamię błękitne

Znamię płaskie jest najczęściej znamieniem nabytym, ale zdarzają się również formy wrodzone. Znamię występuje w obrębie tułowia oraz kończyn. Jasnobrązowa plama ma często wielkość 1-4 cm, a ciemniejsze, drobne plamki bądź grudki rozsiane na jej powierzchni sięgają rozmiarów 1-6 mm.

Wraz ze zwiększoną ekspozycją na promieniowanie słoneczne zwiększa się ilość drobnych plamek w obrębie znamienia płaskiego. Istnieją doniesienia potwierdzające rozwój czerniaka złośliwego w obrębie znamienia płaskiego lub w jego bezpośrednim sąsiedztwie[9]. Z uwagi na to, że liczne doniesienia podają występowanie transformacji nowotworowej w obrębie znamion płaskich[13], zmiany charakteryzujące się w/w obrazem klinicznym należy usuwać chirurgicznie.

Artykuły powiązane:

1. Usuwanie znamion
2. Znamię Beckera
3. Znamię błękitne