Czerniak – Porady jak uniknąć czerniaka. Znamiona barwnikowe pojawiają się najczęściej w ciągu pierwszego roku życia. Najwięcej znamion na skórze możemy zaobserwować w drugiej i trzeciej dekadzie życia. Niektóre zmiany mogą zaniknąć w 7 i 8 dekadzie. Średnio, u dorosłego człowieka na powierzchni skóry można zaobserwować około 25 znamion. Znamiona skórne mogą rosnąć do 20. roku życia, a samo powiększanie się znamienia nie jest objawem niepokojącym.

Wyróżnia się kilka podstawowych objawów, mogących świadczyć o nabywaniu cech złośliwości przez zmianę barwnikową:

1. Powiększenie się znamienia (występujące razem z innymi objawami); szczególnie istotny jest gwałtowny wzrost znamienia powyżej 1cm.
2. Zmiana kształtu i zaburzenie symetrii, przyrost grubości znamienia. Znamiona rosną symetrycznie. Jeżeli jeden fragment znamienia rośnie szybciej niż pozostałe jego części, prowadzi to do powstania zmiany niesymetrycznej. Znamiona asymetryczne nie posiadają osi symetrii, która pozwoliłaby nałożyć na siebie dwa przeciwległe fragmenty znamienia.
3. Pojawienie się zatartego, nieregularnego brzegu znamienia. Brzeg zmiany powinien być wyraźnie odgraniczony od skóry prawidłowej oraz granica znamienia powinna być gładka.
4. Krwawienie lub sączenie ze znamienia.
5. Zmiany w zabarwieniu znamienia lub nieregularny rozkład barwy. Łagodne znamiona charakteryzują się jednolita barwą. Jeżeli w obrębie znamienia zaczną pojawiać się plamy innego koloru: ciemnobrązowe, czarne, szare, czerwone lub białe, jest to moment na konsultację ze specjalistą.
6. Zaburzenia czucia w obrębie znamienia – ból, swędzenie, kłucie itp.

Zrozumienie i umiejętność zinterpretowania przemian zachodzących w obrębie znamion barwnikowych umożliwia wczesne rozpoznanie zmian nowotworowych. Jest to szczególnie ważne dla osób, których krewni chorowali na czerniaka skóry. Co najmniej 50% wszystkich czerniaków zostaje wcześnie wykrytych dzięki samodzielnej obserwacji znamion dokonywanej przez pacjentów.

Szczególną uwagę na swoje znamiona powinny zwrócić osoby, które:

1. mają jasne włosy, jasną karnację i niebieskie oczy
2. w dzieciństwie uległy poparzeniom słonecznym
3. intensywnie się opalają
4. pracują bez odzieży ochronnej na dworze

Ponieważ znamiona i czerniak rozwijają w konsekwencji nadmiernej ekspozycji na promieniowanie słoneczne, należy pamiętać o:

1. ograniczaniu ekspozycji skóry na promieniowanie UV – należy się opalać wyłącznie w tzw. „bezpiecznych godzinach”: przed godziną 10.00 oraz po 15.00
2. przebywaniu w cieniu, szczególnie w godzinach o największym nasłonecznieniu
3. osłanianiu skóry i oczu przed promieniowaniem UV – należy korzystać z okularów z filtrem UV, nosić kapelusze, bluzki i koszule z długim rękawem
4. stosowaniu ochrony przeciwsłonecznej w postaci kremów

Artykuły powiązane:

1. Znamię błękitne
2. Znamię Suttona
3. Znamię płaskie

Czerniak skóry (Melanoma malignum). Wzrost zachorowalności na czerniaka wzbudził na świecie znaczne zain­teresowanie czynnikami warunkującymi ryzyko jego powstawania, a szczególnie transformacją złośliwą znamion barwni­kowych skóry.

Czerniak może rozwinąć się na podłożu znamion barwnikowych atypowych, zwykłych i wrodzonych. Osoby posiadające takie znamiona są bardziej wrażliwe na słońce i to u nich istnieje większe ryzyko powstania czerniaka. Problem dotyczy osób, które w młodości często doznawały oparzeń posłonecznych, jak i tych, które opalają się stosunkowo trudno.

Czerniak jest nowotworem złośli­wym powodującym dużą śmiertelność. Jego najczęstszym umiejscowieniem jest skóra (ok. 90%), ale lokalizuje się rów­nież w obrębie gałki ocznej, błon ślu­zowych okolic otworów naturalnych, np. odbytu, pod paznokciem oraz nie­zwykle rzadko w oponach mózgowych.

Do czynników ryzyka występowania czerniaka skóry zaliczamy przede wszystkim długotrwałą ekspozycję na promieniowanie ultrafioletowe (słonecz­ne i inne), intensywne opalanie się z ob­jawami oparzenia skóry oraz nadmierne opalanie się w dzieciństwie. Bardziej narażone są osoby z dużą ilością zna­mion, szczególnie gdy są one mecha­nicznie drażnione bądź posiadają cechy już sugerujące zmiany nowotworowe. Niebagatelne znaczenie ma również ko­lor skóry i włosów, bowiem u osób z jasną karnacją, mających niebieskie oczy, włosy blond lub rude czerniak skóry występuje zdecydowanie częściej. Jest to związane z mniejszą ilością barw­nika, melaniny. U ciemnoskórych czer­niak częściej lokalizuje się na błonach śluzowych. Ostatnio stwierdzono, że dużą rolę odgrywa czynnik genetyczny (rodzinny zespół znamion dysplastycznych, czerniak występujący rodzinnie).

Zapobieganie występowaniu zmian posłonecznych polega przede wszyst­kim na unikaniu czynników ryzyka lub zmniejszeniu ich oddziaływania.

Przede wszystkim należy:

• Dokładnie poznać fenotyp swo­jej skóry (barwę oczu i kolor włosów) oraz szczegółowo obejrzeć wszelkie zmiany na skórze i błonach śluzowych.
• Nie korzystać z kąpieli słonecz­nych w godzinach 11.00-15.00, gdy jest największe nasłonecznienie, podczas opalania stosować kremy z filtrem o wy­sokiej protekcji (min. 30), nosić nakry­cie głowy i odpowiedni ubiór oraz okulary przeciwsłoneczne UV, szczególnie przy jasnych oczach (pamiętać, że w kra­jach o dużym nasłonecznieniu i w gó­rach promieniowanie jest silniejsze).
• Usuwać znamiona narażone na stałe drażnienie mechaniczne (przez bieliznę, pasek od spodni, golenie twa­rzy itd.) oraz zgłosić się do lekarza, gdy znamiona są niepokojące – rosną, zmie­niły kolor, kształt, pojawiło się swędze­nie, ból lub krwawienie.
• Poddawać się badaniom profilak­tycznym skóry i błon śluzowych przynaj­mniej raz na pół roku, jeżeli w rodzinie występowały przypadki nowotworów tych okolic ciała.

Słońce jest źródłem energii dla na­szego organizmu, ale należy z niego korzystać rozsądnie i z umiarem, gdyż może stać się ono przyczyną poważ­nych chorób.

Artykuły powiązane:

1. Znamiona i brodawki
2. Znamię błękitne
3. Znamiona atypowe